แนวข้อสอบกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเบื้องต้น 45 ข้อ พร้อมเฉลย

ตอบข้อ 4. ต่อเมื่อมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่ากระทำผิด

หลัก "สันนิษฐานว่าบริสุทธิ์" (presumption of innocence) กำหนดว่าในคดีอาญาต้องสันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยไม่มีความผิด และจะปฏิบัติต่อบุคคลนั้นเสมือนผู้กระทำผิดมิได้ จนกว่าจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าได้กระทำความผิดจริง ซึ่งเป็นหลักที่รับรองไว้ทั้งในรัฐธรรมนูญและประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

ตอบข้อ 2. 3 เดือน

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 กำหนดว่าความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายไม่ร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด คดีเป็นอันขาดอายุความ

ตอบข้อ 2. คำกล่าวโทษ

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาแยก 2 คำนี้ชัดเจน: "คำร้องทุกข์" คือการที่ผู้เสียหายกล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่โดยมีเจตนาให้ผู้กระทำผิดได้รับโทษ ส่วน "คำกล่าวโทษ" คือการที่บุคคลอื่นซึ่งไม่ใช่ผู้เสียหายกล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่ว่ามีผู้กระทำผิด กับดักคือข้อ "คำร้องทุกข์" ซึ่งต้องเป็นผู้เสียหายเท่านั้น ส่วน "คำฟ้อง" เป็นการยื่นต่อศาล ไม่ใช่ต่อเจ้าหน้าที่ และ "คำให้การ" เป็นถ้อยคำของผู้ต้องหา/จำเลย จึงไม่ใช่คำตอบ

ตอบข้อ 1. ความผิดซึ่งเห็นกำลังกระทำ หรือพบในอาการใดซึ่งแทบจะไม่มีความสงสัยเลยว่าเขาได้กระทำผิดมาแล้วสด ๆ

กฎหมายนิยาม "ความผิดซึ่งหน้า" ว่าคือความผิดซึ่งเห็นกำลังกระทำ หรือพบในอาการใดซึ่งแทบจะไม่มีความสงสัยเลยว่าเขาได้กระทำผิดมาแล้วสด ๆ ซึ่งเป็นเหตุให้จับได้โดยไม่ต้องมีหมาย ตัวลวงข้ออื่นผูกความผิดซึ่งหน้าเข้ากับเวลาแจ้งความ การรับสารภาพ หรืออัตราโทษ ซึ่งไม่ใช่องค์ประกอบของความผิดซึ่งหน้าเลย เพราะสาระสำคัญอยู่ที่ "การพบเห็นในขณะหรือทันทีหลังกระทำ" ไม่ใช่ความร้ายแรงของโทษ

ตอบข้อ 4. จับได้เมื่อเป็นความผิดซึ่งหน้าที่ระบุไว้ในบัญชีท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา หรือเมื่อเจ้าพนักงานร้องขอความช่วยเหลือ

โดยหลักราษฎรจะจับผู้อื่นไม่ได้ เว้นแต่ 2 กรณี คือ (1) เป็นความผิดซึ่งหน้าและความผิดนั้นระบุไว้ในบัญชีท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา หรือ (2) เข้าเกณฑ์ที่เจ้าพนักงานขอความช่วยเหลือในการจับ ตัวลวงข้อแรกกว้างเกินไป (ความเชื่อสุจริตไม่พอ) ข้อที่สองผิดเพราะหมายจับเป็นเรื่องที่เจ้าพนักงานเป็นผู้จัดการ ไม่ใช่ให้ราษฎรถือหมายไปจับเอง และข้อที่สามผิดเพราะกฎหมายเปิดช่องให้ราษฎรจับได้ในกรณีจำกัดจริง

ตอบข้อ 3. 48 ชั่วโมง

กฎหมายกำหนดให้ควบคุมตัวผู้ถูกจับเพื่อการสอบสวนได้เท่าที่จำเป็น แต่ต้องไม่เกิน 48 ชั่วโมงนับแต่เวลาที่ผู้ถูกจับมาถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน หากยังต้องควบคุมต่อ ต้องยื่นคำร้องขอฝากขังต่อศาล ตัวเลข 24 ชั่วโมงเป็นกับดักที่คนมักจำสับสนมากที่สุด ส่วน 36 และ 72 ชั่วโมงไม่ปรากฏเป็นกำหนดเวลาในเรื่องนี้

ตอบข้อ 2. คราวละไม่เกิน 12 วัน รวมทั้งหมดไม่เกิน 48 วัน

การฝากขังแบ่งตามอัตราโทษ: โทษจำคุกอย่างสูงไม่เกิน 6 เดือน (หรือปรับไม่เกิน 500 บาท) ศาลสั่งขังได้ครั้งเดียวไม่เกิน 7 วัน; โทษจำคุกอย่างสูงเกิน 6 เดือนแต่ไม่ถึง 10 ปี ขังได้คราวละไม่เกิน 12 วัน รวมไม่เกิน 48 วัน; ส่วนโทษจำคุกอย่างสูงตั้งแต่ 10 ปีขึ้นไป ขังได้คราวละไม่เกิน 12 วัน แต่รวมไม่เกิน 84 วัน กับดักคือข้อที่ตอบ 84 วัน ซึ่งเป็นเพดานของคดีโทษหนักตั้งแต่ 10 ปีขึ้นไป ไม่ใช่ของคดีในโจทย์นี้

ตอบข้อ 1. โดยหลักต้องกระทำในเวลากลางวัน (ระหว่างพระอาทิตย์ขึ้นถึงพระอาทิตย์ตก) เว้นแต่จะเข้าข้อยกเว้นที่กฎหมายกำหนด

กฎหมายวางหลักว่าการค้นในที่รโหฐานต้องกระทำในเวลากลางวัน คือระหว่างพระอาทิตย์ขึ้นถึงพระอาทิตย์ตก เพื่อคุ้มครองความสงบสุขในเคหสถาน โดยมีข้อยกเว้นเฉพาะกรณี เช่น การค้นที่เริ่มในเวลากลางวันแล้วยังไม่เสร็จก็ค้นต่อไปได้ หรือกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่งตามที่กฎหมายกำหนด ตัวลวงข้อ "เวลาใดก็ได้" ผิดหลักคุ้มครองเคหสถาน ส่วนข้อ 24 ชั่วโมงเป็นตัวเลขที่กฎหมายไม่ได้บัญญัติไว้

ตอบข้อ 3. ค้นได้เมื่อมีเหตุอันควรสงสัยว่าบุคคลนั้นมีสิ่งของในความครอบครองเพื่อจะใช้ในการกระทำความผิด หรือได้มาโดยการกระทำความผิด หรือมีไว้เป็นความผิด

กฎหมายห้ามค้นตัวบุคคลในที่สาธารณสถานเป็นหลัก เว้นแต่พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจมี "เหตุอันควรสงสัย" ว่าบุคคลนั้นมีสิ่งของในความครอบครองเพื่อจะใช้ในการกระทำความผิด หรือได้มาโดยการกระทำความผิด หรือมีไว้เป็นความผิด จึงค้นได้โดยไม่ต้องมีหมายค้น กับดักคือข้อที่ว่า "ต้องมีหมายค้นทุกครั้ง" ซึ่งเป็นหลักของการค้นในที่รโหฐาน ไม่ใช่ที่สาธารณสถาน ส่วนข้อแรกผิดเพราะต้องมีเหตุอันควรสงสัยเสมอ และเงื่อนไขเวลากลางวัน/พยาน 2 คนก็เป็นเรื่องของการค้นที่รโหฐาน

ตอบข้อ 2. ห้ามมิให้รับฟังเป็นพยานหลักฐาน

กฎหมายบัญญัติชัดว่า ถ้อยคำใดที่ผู้ถูกจับให้ไว้ต่อเจ้าพนักงานผู้จับ ถ้าถ้อยคำนั้นเป็นคำรับสารภาพ ห้ามมิให้รับฟังเป็นพยานหลักฐาน (ส่วนถ้อยคำอื่นจะรับฟังได้ก็ต่อเมื่อได้มีการแจ้งสิทธิแก่ผู้ถูกจับแล้ว) เจตนารมณ์คือป้องกันการบีบบังคับให้รับสารภาพในชั้นจับกุมซึ่งยังไม่มีทนายความ กับดักคือตัวเลือกที่อ้างว่ามีพยานรับรองหรือมีการบันทึกเป็นหนังสือแล้วจะใช้ได้ ซึ่งไม่ถูก เพราะกฎหมายห้ามรับฟังคำรับสารภาพชั้นจับกุมเด็ดขาด ไม่ว่าจะบันทึกอย่างไร

ตอบข้อ 4. คำรับรองด้วยวาจาของผู้ต้องหาเองว่าจะไม่หลบหนี

หลักประกันในการปล่อยชั่วคราวมี 3 ชนิด คือ (1) เงินสด (2) หลักทรัพย์อื่น เช่น โฉนดที่ดิน สมุดเงินฝาก พันธบัตร และ (3) มีบุคคลมาเป็นหลักประกันโดยแสดงหลักทรัพย์ ส่วน "คำรับรองด้วยวาจาของผู้ต้องหาเอง" ไม่ใช่หลักประกันตามกฎหมาย เพราะไม่มีสภาพบังคับหากผิดสัญญาประกัน อนึ่ง กฎหมายอนุญาตให้ปล่อยชั่วคราวโดยไม่ต้องมีประกันเลยก็ได้ แต่นั่นเป็นดุลพินิจของศาล ไม่ใช่ "หลักประกันชนิดหนึ่ง"

ตอบข้อ 2. ไม่ได้ เพราะผู้ที่สมัครใจเข้าวิวาทต่อสู้กัน ไม่ใช่ผู้เสียหายโดยนิตินัย

ผู้เสียหายตามกฎหมายต้องเป็น "ผู้เสียหายโดยนิตินัย" คือผู้ได้รับความเสียหายโดยไม่ได้มีส่วนร่วมหรือยินยอมในการกระทำความผิดนั้น ผู้ที่สมัครใจเข้าวิวาทต่อสู้กันถือว่ามีส่วนร่วมในการกระทำผิด จึงไม่ใช่ผู้เสียหายโดยนิตินัย และไม่มีอำนาจร้องทุกข์หรือฟ้องคดีเอง ทั้งนี้ไม่ได้แปลว่าคดีจบ เพราะการทำร้ายร่างกายเป็นความผิดอาญาแผ่นดิน รัฐยังดำเนินคดีทั้งสองฝ่ายได้ ตัวลวงข้อ 3 ผิดซ้ำสอง เพราะทำร้ายร่างกายไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ และข้อ 4 ผิดเพราะพนักงานอัยการไม่ใช่ผู้ร้องทุกข์แทนผู้เสียหาย

ตอบข้อ 3. ผู้ต้องหาหรือจำเลยให้การปฏิเสธข้อกล่าวหา

กฎหมายวางหลักว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยพึงได้รับการปล่อยชั่วคราวเป็นหลัก และจะสั่งไม่อนุญาตได้ก็ต่อเมื่อมีเหตุตามที่กฎหมายกำหนด เช่น น่าจะหลบหนี น่าจะไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐาน น่าจะไปก่อเหตุอันตรายประการอื่น ผู้ร้องขอประกันไม่น่าเชื่อถือ หรือการปล่อยชั่วคราวจะเป็นอุปสรรคต่อการสอบสวน/พิจารณาคดี การ "ให้การปฏิเสธ" ไม่ใช่เหตุไม่ให้ประกันเลย ตรงกันข้าม การปฏิเสธเป็นการใช้สิทธิต่อสู้คดีตามหลักสันนิษฐานว่าบริสุทธิ์ จึงนำมาลงโทษด้วยการไม่ให้ประกันไม่ได้

ตอบข้อ 3. ศาล

หมายอาญา ซึ่งรวมถึงหมายจับ หมายค้น หมายขัง และหมายจำคุก เป็นอำนาจของศาลในการออก ตามหลักการตรวจสอบถ่วงดุลโดยองค์กรตุลาการ เพื่อคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของบุคคล พนักงานสอบสวนและพนักงานอัยการเป็นเพียงผู้ร้องขอต่อศาล ไม่มีอำนาจออกหมายเอง และผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติก็เป็นฝ่ายบริหาร ไม่ใช่ผู้ออกหมาย

ตอบข้อ 3. 3 ปี

มาตรา 66 (1) ให้ออกหมายจับได้เมื่อมีหลักฐานตามสมควรว่าน่าจะได้กระทำความผิดอาญาซึ่งมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกิน 3 ปี — หรือตาม (2) แม้โทษไม่ถึงเกณฑ์นี้ แต่มีเหตุอันควรเชื่อว่าจะหลบหนี หรือจะไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐาน ก็ออกหมายจับได้

ตอบข้อ 2. พนักงานอัยการ และผู้เสียหาย

มาตรา 28 กำหนดว่าผู้มีอำนาจฟ้องคดีอาญาต่อศาลได้แก่ (1) พนักงานอัยการ และ (2) ผู้เสียหาย — พนักงานสอบสวนมีหน้าที่รวบรวมพยานหลักฐานและทำสำนวนส่งอัยการ แต่ไม่มีอำนาจฟ้องคดีเอง

ตอบข้อ 4. ผู้เสียหายย้ายภูมิลำเนาไปต่างจังหวัด

มาตรา 39 ระบุเหตุที่ทำให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับ เช่น ความตายของผู้กระทำผิด การยอมความในความผิดต่อส่วนตัว คำพิพากษาเสร็จเด็ดขาด คดีขาดอายุความ และการมีกฎหมายออกใช้ภายหลังยกเลิกความผิดนั้น — การย้ายภูมิลำเนาไม่มีผลใด ๆ ต่อคดี

ตอบข้อ 1. สิทธิที่จะไม่ให้การ และสิทธิพบและปรึกษาทนายความ

มาตรา 83 วรรคสอง กำหนดให้เจ้าพนักงานผู้จับต้องแจ้งข้อกล่าวหา แสดงหมายจับ (ถ้ามี) และแจ้งว่าผู้ถูกจับมีสิทธิที่จะไม่ให้การหรือให้การก็ได้ ถ้อยคำที่ให้ไว้อาจใช้เป็นพยานหลักฐานยันเขาได้ และมีสิทธิพบและปรึกษาทนายความ

ตอบข้อ 2. พบและปรึกษาเป็นการเฉพาะตัว (สองต่อสอง) ได้

มาตรา 7/1 ให้สิทธิผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหาซึ่งถูกควบคุมตัว พบและปรึกษาผู้ซึ่งจะเป็นทนายความ "เป็นการเฉพาะตัว" — คือคุยกันสองต่อสองโดยไม่มีเจ้าพนักงานร่วมฟัง เพื่อให้ปรึกษาได้อย่างแท้จริง

ตอบข้อ 3. นักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ บุคคลที่เด็กร้องขอ และพนักงานอัยการ

การสอบสวนเด็กอายุไม่เกิน 18 ปี ต้องมีนักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ บุคคลที่เด็กร้องขอ และพนักงานอัยการ เข้าร่วมด้วย เพื่อคุ้มครองเด็กไม่ให้ถูกกดดันหรือได้รับผลกระทบทางจิตใจระหว่างกระบวนการ

ตอบข้อ 2. พนักงานสอบสวน แพทย์ พนักงานอัยการ และพนักงานฝ่ายปกครอง

กรณีตายในระหว่างอยู่ในความควบคุมของเจ้าพนักงาน กฎหมายกำหนดให้การชันสูตรพลิกศพต้องมีพนักงานอัยการและพนักงานฝ่ายปกครองเข้าร่วมกับพนักงานสอบสวนและแพทย์ด้วย เพื่อถ่วงดุลและป้องกันการปกปิดความจริง เพราะเจ้าพนักงานเองอาจเป็นผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง

ตอบข้อ 1. ท้องที่ที่ความผิดได้เกิด อ้าง หรือเชื่อว่าได้เกิดขึ้น

หลักทั่วไปคือพนักงานสอบสวนแห่งท้องที่ที่ความผิดได้เกิด อ้าง หรือเชื่อว่าได้เกิดขึ้นในเขตอำนาจของตน เป็นผู้มีอำนาจสอบสวน — ภูมิลำเนาของผู้เสียหายหรือผู้ต้องหาเป็นเพียงข้อพิจารณารองในบางกรณีเท่านั้น

ตอบข้อ 1. สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับไป

มาตรา 39 กำหนดเหตุที่สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับไป ซึ่งรวมถึงกรณีผู้กระทำผิดถึงแก่ความตาย เพราะโทษทางอาญาเป็นโทษเฉพาะตัว จะบังคับแก่ผู้อื่นแทนไม่ได้ อย่างไรก็ตาม ความรับผิดทางแพ่งในการชดใช้ค่าสินไหมทดแทนยังคงตกทอดไปยังกองมรดกและเรียกร้องได้ต่างหาก

ตอบข้อ 2. โดยหลักห้ามมิให้รับฟัง เว้นแต่การรับฟังจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียจากมาตรฐานของระบบงานยุติธรรม

มาตรา 226/1 วางหลักว่าพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ หรือเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยอาศัยข้อมูลที่เกิดขึ้นจากการกระทำโดยมิชอบ ห้ามมิให้รับฟัง เว้นแต่การรับฟังจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียอันเกิดจากผลกระทบต่อมาตรฐานของระบบงานยุติธรรมทางอาญาหรือสิทธิเสรีภาพพื้นฐานของประชาชน กฎหมายจึงไม่ได้ห้ามเด็ดขาด แต่ให้ศาลชั่งน้ำหนัก

ตอบข้อ 2. แจ้งข้อเท็จจริงและข้อหาที่กล่าวหา รวมทั้งแจ้งสิทธิที่จะให้การหรือไม่ก็ได้ และถ้อยคำที่ให้การอาจใช้เป็นพยานหลักฐานในการพิจารณาคดีได้

มาตรา 134 กำหนดให้แจ้งข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำที่กล่าวหาและแจ้งข้อหาแก่ผู้ต้องหา และมาตรา 134/4 กำหนดให้ก่อนเริ่มถามคำให้การ พนักงานสอบสวนต้องแจ้งว่าผู้ต้องหามีสิทธิที่จะให้การหรือไม่ก็ได้ ถ้าให้การถ้อยคำนั้นอาจใช้เป็นพยานหลักฐานในการพิจารณาคดีได้ และมีสิทธิให้ทนายความหรือผู้ซึ่งตนไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำ

ตอบข้อ 1. การสืบสวนเป็นการแสวงหาข้อเท็จจริงและหลักฐานเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยและเพื่อทราบรายละเอียดแห่งความผิด ส่วนการสอบสวนเป็นการรวบรวมพยานหลักฐานตามที่กฎหมายกำหนดเพื่อทราบข้อเท็จจริงหรือพิสูจน์ความผิดและเอาตัวผู้กระทำผิดมาฟ้องลงโทษ

มาตรา 2 (10) นิยาม "การสืบสวน" ว่าเป็นการแสวงหาข้อเท็จจริงและหลักฐานซึ่งพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจได้ปฏิบัติไปตามอำนาจและหน้าที่ เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน และเพื่อที่จะทราบรายละเอียดแห่งความผิด ส่วน (11) นิยาม "การสอบสวน" ว่าเป็นการรวบรวมพยานหลักฐานและการดำเนินการทั้งหลายอื่นตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ ซึ่งพนักงานสอบสวนได้ทำไปเกี่ยวกับความผิดที่กล่าวหา เพื่อที่จะทราบข้อเท็จจริงหรือพิสูจน์ความผิดและเพื่อจะเอาตัวผู้กระทำผิดมาฟ้องลงโทษ

ตอบข้อ 2. บุคคลผู้ได้รับความเสียหายเนื่องจากการกระทำผิดฐานใดฐานหนึ่ง รวมทั้งบุคคลอื่นที่มีอำนาจจัดการแทนได้ตามที่กฎหมายกำหนด

มาตรา 2 (4) นิยาม "ผู้เสียหาย" ว่าหมายความถึงบุคคลผู้ได้รับความเสียหายเนื่องจากการกระทำผิดฐานใดฐานหนึ่ง รวมทั้งบุคคลอื่นที่มีอำนาจจัดการแทนได้ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 4, 5 และ 6 ความสำคัญของนิยามนี้คือมีเพียงผู้เสียหายเท่านั้นที่ร้องทุกข์และฟ้องคดีอาญาเองได้ ส่วนบุคคลทั่วไปที่รู้เห็นทำได้เพียงกล่าวโทษ

ตอบข้อ 2. ที่ต่าง ๆ ซึ่งมิใช่ที่สาธารณสถานดังบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายอาญา เช่น ภายในบ้านพักอาศัยหรือสำนักงานที่ปิดกั้นไว้

มาตรา 2 (13) นิยาม "ที่รโหฐาน" ว่าหมายความถึงที่ต่าง ๆ ซึ่งมิใช่ที่สาธารณสถานดังบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายอาญา นิยามนี้สำคัญเพราะการค้นในที่รโหฐานโดยหลักต้องมีหมายค้นหรือคำสั่งของศาล ขณะที่การค้นตัวบุคคลในที่สาธารณสถานทำได้เมื่อมีเหตุอันควรสงสัยตามที่กฎหมายกำหนด

ตอบข้อ 4. เลือกพนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบสำนวนคดีของตนได้เอง

มาตรา 7/1 กำหนดสิทธิของผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหาซึ่งถูกควบคุมหรือขังไว้ ได้แก่ พบและปรึกษาผู้ซึ่งจะเป็นทนายความเป็นการเฉพาะตัว ให้ทนายความหรือผู้ซึ่งตนไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำ ได้รับการเยี่ยมหรือติดต่อกับญาติตามสมควร และได้รับการรักษาพยาบาลโดยเร็วเมื่อเกิดการเจ็บป่วย แต่ไม่มีสิทธิเลือกตัวพนักงานสอบสวน เพราะอำนาจสอบสวนกำหนดโดยเขตอำนาจตามกฎหมาย

ตอบข้อ 2. ยื่นคำร้องขอให้จำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนต่อศาลที่พิจารณาคดีอาญานั้นได้

มาตรา 44/1 ให้สิทธิผู้เสียหายยื่นคำร้องต่อศาลที่พิจารณาคดีอาญา ขอให้บังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่ตนได้ โดยยื่นก่อนเริ่มสืบพยาน บทบัญญัตินี้ช่วยลดภาระของผู้เสียหายที่ต้องไปฟ้องคดีแพ่งซ้ำอีกคดีหนึ่ง และไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาลสำหรับคำร้องดังกล่าว

ตอบข้อ 2. เมื่อบุคคลนั้นกระทำความผิดซึ่งหน้า

มาตรา 78 วางหลักว่าพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจจะจับผู้ใดโดยไม่มีหมายจับหรือคำสั่งของศาลนั้นไม่ได้ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น เช่น เมื่อบุคคลนั้นได้กระทำความผิดซึ่งหน้า เมื่อพบบุคคลโดยมีพฤติการณ์อันควรสงสัยว่าผู้นั้นน่าจะก่อเหตุร้ายให้เกิดภยันตรายแก่บุคคลหรือทรัพย์สินโดยมีเครื่องมือหรืออาวุธ เมื่อมีเหตุที่จะออกหมายจับแต่มีความจำเป็นเร่งด่วน หรือเป็นการจับผู้ต้องหาหรือจำเลยที่หนีระหว่างถูกปล่อยชั่วคราว ความเพียงสงสัยลอย ๆ จึงไม่พอ

ตอบข้อ 1. ต้องให้หญิงอื่นเป็นผู้ค้น

มาตรา 85 วรรคสอง กำหนดชัดเจนว่าการค้นนั้น ถ้าผู้ถูกค้นเป็นหญิง ต้องให้หญิงอื่นเป็นผู้ค้น บทบัญญัตินี้คุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของผู้ถูกค้น และเป็นข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในทางปฏิบัติซึ่งอาจกระทบต่อความชอบด้วยกฎหมายของการได้มาซึ่งพยานหลักฐาน

ตอบข้อ 2. ระหว่างพระอาทิตย์ขึ้นและพระอาทิตย์ตก

มาตรา 96 วางหลักว่าการค้นในที่รโหฐานต้องกระทำระหว่างพระอาทิตย์ขึ้นและพระอาทิตย์ตก โดยมีข้อยกเว้นให้ค้นในเวลากลางคืนได้ เช่น เมื่อลงมือค้นแต่ในเวลากลางวันแล้วยังไม่เสร็จก็ค้นต่อไปได้ หรือในกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง หรือมีกฎหมายอื่นบัญญัติให้ทำได้ หรือเป็นการค้นเพื่อจับผู้ดุร้ายหรือผู้ร้ายสำคัญโดยมีคำสั่งพิเศษจากศาล

ตอบข้อ 2. แสดงความบริสุทธิ์ก่อนลงมือค้น และเท่าที่สามารถทำได้ให้ค้นต่อหน้าผู้ครอบครองสถานที่หรือบุคคลในครอบครัว หากไม่มีก็ให้ค้นต่อหน้าบุคคลอื่นอย่างน้อยสองคนที่ขอร้องมาเป็นพยาน

มาตรา 102 กำหนดว่าก่อนลงมือค้นให้เจ้าพนักงานผู้ค้นแสดงความบริสุทธิ์เสียก่อน และเท่าที่สามารถจะทำได้ให้ค้นต่อหน้าผู้ครอบครองสถานที่หรือบุคคลในครอบครัวของผู้นั้น ถ้าหาบุคคลเช่นว่านั้นไม่ได้ก็ให้ค้นต่อหน้าบุคคลอื่นอย่างน้อยสองคนซึ่งเจ้าพนักงานได้ขอร้องมาเป็นพยาน ขั้นตอนเหล่านี้ป้องกันข้อครหาเรื่องการนำสิ่งของไปวางไว้ในที่ค้น

ตอบข้อ 2. ห้ามพนักงานอัยการยื่นฟ้องคดีใดต่อศาล โดยมิได้มีการสอบสวนในความผิดนั้นก่อน

มาตรา 120 บัญญัติว่าห้ามมิให้พนักงานอัยการยื่นฟ้องคดีใดต่อศาล โดยมิได้มีการสอบสวนในความผิดนั้นก่อน หลักนี้ประกันว่าคดีที่ขึ้นสู่ศาลผ่านการรวบรวมพยานหลักฐานอย่างเป็นระบบมาแล้ว ผู้ต้องหาจึงไม่ถูกฟ้องโดยปราศจากฐานข้อเท็จจริง

ตอบข้อ 2. ต่อเมื่อมีคำร้องทุกข์ตามระเบียบจากผู้เสียหายแล้ว

มาตรา 121 วรรคสอง กำหนดว่าในคดีความผิดต่อส่วนตัว ห้ามมิให้ทำการสอบสวน เว้นแต่จะมีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ เพราะกฎหมายให้ผู้เสียหายเป็นผู้ตัดสินใจว่าจะดำเนินคดีหรือไม่ ต่างจากความผิดอาญาแผ่นดินที่พนักงานสอบสวนดำเนินการได้แม้ไม่มีผู้ร้องทุกข์ และควรจำควบคู่กับกำหนดเวลาร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่วันรู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำผิด

ตอบข้อ 2. รวบรวมพยานหลักฐานทุกชนิดเท่าที่จะทำได้ เพื่อพิสูจน์ให้เห็นความผิดหรือความบริสุทธิ์ของผู้ต้องหา

มาตรา 131 กำหนดให้พนักงานสอบสวนรวบรวมหลักฐานทุกชนิดเท่าที่สามารถจะทำได้ เพื่อประสงค์จะทราบข้อเท็จจริงและพฤติการณ์ต่าง ๆ อันเกี่ยวกับความผิดที่ถูกกล่าวหา เพื่อจะรู้ตัวผู้กระทำผิดและพิสูจน์ให้เห็นความผิดหรือความบริสุทธิ์ของผู้ต้องหา หลักนี้แสดงว่าพนักงานสอบสวนไม่ใช่ฝ่ายปรักปรำ แต่ต้องแสวงหาความจริงอย่างเป็นกลาง

ตอบข้อ 2. ต้องจัดหาทนายความให้แก่ผู้ต้องหาก่อนเริ่มถามคำให้การ

มาตรา 134/1 กำหนดว่าในคดีที่มีอัตราโทษประหารชีวิต หรือในคดีที่ผู้ต้องหามีอายุไม่เกิน 18 ปีในวันที่พนักงานสอบสวนแจ้งข้อหา ก่อนเริ่มถามคำให้การให้พนักงานสอบสวนถามผู้ต้องหาว่ามีทนายความหรือไม่ ถ้าไม่มีให้รัฐจัดหาทนายความให้ ส่วนคดีที่มีอัตราโทษจำคุกทั่วไป รัฐจะจัดหาให้เมื่อผู้ต้องหาไม่มีและต้องการทนายความ

ตอบข้อ 2. ให้คำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกลวง ทรมาน ใช้กำลังบังคับ หรือกระทำโดยมิชอบประการใด ๆ เพื่อจูงใจให้ผู้ต้องหาให้การ

มาตรา 135 ห้ามพนักงานสอบสวนทำหรือจัดให้ทำการใด ๆ ซึ่งเป็นการให้คำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกลวง ทรมาน ใช้กำลังบังคับ หรือกระทำโดยมิชอบประการใด ๆ เพื่อจูงใจให้ผู้ต้องหาให้การอย่างใด ๆ ในเรื่องที่ต้องหานั้น เพราะคำให้การที่ได้มาโดยวิธีเช่นนั้นย่อมไม่น่าเชื่อถือและอาจถูกศาลปฏิเสธไม่รับฟัง ส่วนการให้ทนายความเข้าฟังการสอบปากคำเป็นสิทธิของผู้ต้องหา ไม่ใช่ข้อห้าม

ตอบข้อ 2. ให้ส่งสำนวนพร้อมความเห็นแย้งไปยังอัยการสูงสุดเพื่อชี้ขาด

เมื่อมีคำสั่งไม่ฟ้องและผู้มีอำนาจตามกฎหมายทำความเห็นแย้ง ให้ส่งสำนวนพร้อมความเห็นแย้งไปยังอัยการสูงสุดเพื่อชี้ขาด และคำชี้ขาดของอัยการสูงสุดเป็นที่สุด กลไกนี้เป็นการถ่วงดุลระหว่างพนักงานอัยการกับพนักงานสอบสวน ทั้งนี้ คำสั่งไม่ฟ้องที่เด็ดขาดแล้วก็ไม่ตัดสิทธิผู้เสียหายที่จะฟ้องคดีเองต่อศาล

ตอบข้อ 4. คำรับสารภาพของจำเลยที่ให้ไว้ในชั้นสอบสวน

มาตรา 158 กำหนดรายการที่ฟ้องต้องมี ได้แก่ ชื่อศาลและวันเดือนปี คดีระหว่างผู้ใดโจทก์ผู้ใดจำเลยและฐานความผิด ตำแหน่งพนักงานอัยการหรือชื่อที่อยู่ของโจทก์ ชื่อและที่อยู่ของจำเลย การกระทำทั้งหลายที่อ้างว่าจำเลยกระทำผิดพร้อมรายละเอียดเวลาสถานที่ อ้างมาตราในกฎหมาย และลายมือชื่อโจทก์ ผู้เรียง ผู้เขียนหรือพิมพ์ฟ้อง ส่วนคำรับสารภาพชั้นสอบสวนเป็นพยานหลักฐานในสำนวน มิใช่รายการที่ต้องบรรยายในคำฟ้อง

ตอบข้อ 1. คดีที่กฎหมายกำหนดอัตราโทษอย่างต่ำไว้ให้จำคุกตั้งแต่ห้าปีขึ้นไป หรือโทษสถานที่หนักกว่านั้น

มาตรา 176 วางหลักว่าเมื่อจำเลยรับสารภาพ ศาลจะพิพากษาโดยไม่สืบพยานหลักฐานต่อไปก็ได้ เว้นแต่คดีที่มีข้อหาในความผิดซึ่งจำเลยรับสารภาพนั้น กฎหมายกำหนดอัตราโทษอย่างต่ำไว้ให้จำคุกตั้งแต่ห้าปีขึ้นไปหรือโทษสถานที่หนักกว่านั้น ศาลต้องฟังพยานโจทก์จนกว่าจะพอใจว่าจำเลยได้กระทำผิดจริง เพื่อป้องกันการรับสารภาพแทนผู้อื่นหรือรับสารภาพทั้งที่ไม่ได้กระทำในคดีร้ายแรง

ตอบข้อ 2. เพื่อคุ้มครองจำเลยให้ต่อสู้คดีได้เต็มที่ โดยรู้ล่วงหน้าว่าตนถูกกล่าวหาในเรื่องใด

มาตรา 192 วรรคหนึ่ง ห้ามมิให้พิพากษาหรือสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้อง หลักนี้ผูกกับสิทธิในการต่อสู้คดี เพราะจำเลยเตรียมพยานหลักฐานได้ก็ต่อเมื่อรู้ชัดว่าถูกกล่าวหาในข้อเท็จจริงใด หากศาลลงโทษในเรื่องที่ไม่ได้ฟ้อง จำเลยย่อมไม่มีโอกาสแก้ข้อกล่าวหานั้นเลย

ตอบข้อ 2. ให้ยกประโยชน์แห่งความสงสัยนั้นให้จำเลย

มาตรา 227 วรรคสอง บัญญัติว่า เมื่อมีความสงสัยตามสมควรว่าจำเลยได้กระทำผิดหรือไม่ ให้ยกประโยชน์แห่งความสงสัยนั้นให้จำเลย หลักนี้สืบเนื่องจากข้อสันนิษฐานว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าจะพิสูจน์ได้ว่ามีความผิด และภาระการพิสูจน์ตกแก่โจทก์ ไม่ใช่จำเลยที่ต้องพิสูจน์ความบริสุทธิ์ของตน

ตอบข้อ 3. หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาให้คู่ความฝ่ายที่อุทธรณ์ฟัง

การยื่นอุทธรณ์ในคดีอาญาให้ยื่นต่อศาลชั้นต้นภายในกำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งให้คู่ความฝ่ายที่อุทธรณ์ฟัง หากมีเหตุจำเป็นอาจยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาต่อศาลได้ ส่วนการฎีกาคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ก็มีกำหนดหนึ่งเดือนเช่นเดียวกัน