แนวข้อสอบการวัดและประเมินผลการเรียนรู้ 25 ข้อ พร้อมเฉลย

ตอบข้อ 4. สร้างสรรค์ (Create)

บลูมฉบับปรับปรุงเรียงพฤติกรรมด้านพุทธิพิสัยจากต่ำไปสูง 6 ขั้น ได้แก่ จำ (Remember) เข้าใจ (Understand) ประยุกต์ใช้ (Apply) วิเคราะห์ (Analyze) ประเมินค่า (Evaluate) และสร้างสรรค์ (Create) จุดต่างจากฉบับเดิมคือฉบับเดิมมี "สังเคราะห์" อยู่ใต้ "ประเมินค่า" แต่ฉบับปรับปรุงสลับให้ "สร้างสรรค์" ขึ้นเป็นขั้นสูงสุด และเปลี่ยนคำนามทั้งหมดเป็นคำกริยา

ตอบข้อ 3. สถานการณ์ปัญหาใหม่ที่ให้ผู้เรียนเลือกวิธี อธิบายเหตุผล และแสดงการนำไปใช้

เครื่องมือวัดต้องสอดคล้องกับระดับพฤติกรรมในตัวชี้วัด ตัวชี้วัดนี้อยู่ในขั้นเข้าใจและประยุกต์ใช้ จึงต้องให้ผู้เรียนเผชิญสถานการณ์ใหม่แล้วแสดงการนำไปใช้พร้อมเหตุผล ข้อสอบถูกผิดและจับคู่วัดได้เพียงขั้นจำ ส่วนแบบสอบถามความชอบวัดเจตคติซึ่งเป็นคนละด้านกับพุทธิพิสัย นี่คือหลักความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาที่ข้อสอบครูผู้ช่วยชอบถามในรูปสถานการณ์

ตอบข้อ 1. การประเมินเพื่อพัฒนา (Formative Assessment)

Formative Assessment หรือการประเมินเพื่อพัฒนา เกิดขึ้นระหว่างการเรียนการสอนและมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ข้อมูลย้อนกลับแก่ทั้งครูและผู้เรียนเพื่อปรับปรุงทันที ต่างจาก Summative Assessment ซึ่งทำเมื่อจบหน่วยหรือจบภาคเรียนเพื่อตัดสินผล ส่วนการประเมินเพื่อวินิจฉัยมักทำก่อนเริ่มสอนเพื่อหาความรู้เดิมและจุดอ่อนของผู้เรียน

ตอบข้อ 2. ความเที่ยงตรง (Validity)

ความเที่ยงตรงคือการที่เครื่องมือวัดได้ตรงกับสิ่งที่ตั้งใจจะวัด เช่น ข้อสอบวัดการคิดวิเคราะห์ต้องวัดการคิดวิเคราะห์จริง ไม่ใช่วัดความจำ ส่วนความเชื่อมั่นคือการให้ผลคงเส้นคงวาเมื่อวัดซ้ำ ข้อควรจำคือเครื่องมือที่เชื่อมั่นได้อาจไม่เที่ยงตรงก็ได้ เช่น ตาชั่งที่คลาดไป 2 กิโลกรัมทุกครั้งจะให้ผลคงที่เสมอแต่ผิดตลอด ในทางกลับกันเครื่องมือที่เที่ยงตรงต้องเชื่อมั่นได้ด้วย

ตอบข้อ 2. เป็นข้อสอบที่ง่ายมาก มีผู้ตอบถูกถึงร้อยละ 95

ค่าความยากง่าย (p) คือสัดส่วนของผู้ตอบถูกต่อผู้เข้าสอบทั้งหมด ค่ายิ่งสูงยิ่งง่าย p = 0.95 จึงแปลว่ามีผู้ตอบถูกถึงร้อยละ 95 ซึ่งง่ายเกินไปจนแยกผู้เรียนเก่งกับอ่อนไม่ได้ โดยทั่วไปข้อสอบที่ใช้คัดเลือกจะมีค่าความยากง่ายที่เหมาะสมอยู่ราว 0.20 ถึง 0.80 จุดที่มักสับสนคือเข้าใจว่าค่าสูงแปลว่ายาก ทั้งที่ชื่อค่าคือ "ความยากง่าย" และวัดจากสัดส่วนผู้ตอบถูก

ตอบข้อ 2. ทำให้ผู้เรียนทราบล่วงหน้าว่าจะถูกประเมินด้วยเกณฑ์ใดและระดับคุณภาพแต่ละระดับต่างกันอย่างไร

รูบริกคือตารางเกณฑ์ที่ระบุประเด็นการประเมินและคำบรรยายคุณภาพในแต่ละระดับ ข้อดีหลักคือความโปร่งใสและความสม่ำเสมอ ผู้เรียนรู้ล่วงหน้าว่าเป้าหมายคุณภาพคืออะไร จึงกำกับงานตนเองได้ และผู้ประเมินหลายคนให้คะแนนสอดคล้องกันมากขึ้น การสร้างรูบริกที่ดีมักใช้เวลามากกว่าไม่ใช่น้อยกว่า และไม่ได้ทำให้คะแนนทุกคนใกล้เคียงกัน

ตอบข้อ 2. ให้ผู้เรียนแสดงความสามารถผ่านภาระงานที่คล้ายสถานการณ์จริงในชีวิตหรือการทำงาน

การประเมินตามสภาพจริงให้ผู้เรียนลงมือทำภาระงานที่สะท้อนการใช้ความรู้ในบริบทจริง เช่น เขียนจดหมายถึงหน่วยงานจริง ออกแบบแก้ปัญหาในชุมชน หรือนำเสนอต่อผู้ฟังจริง โดยประเมินทั้งกระบวนการและผลงาน มักใช้ร่วมกับรูบริก แฟ้มสะสมงาน และการประเมินตนเองหรือประเมินโดยเพื่อน ไม่ได้จำกัดผู้ประเมินไว้ที่ครูคนเดียว

ตอบข้อ 1. ความสามารถของข้อสอบในการแยกผู้เรียนที่เก่งออกจากผู้เรียนที่อ่อน

อำนาจจำแนกคือความสามารถของข้อสอบในการแยกกลุ่มผู้เรียนที่มีความสามารถสูงออกจากกลุ่มที่มีความสามารถต่ำ คำนวณจากผลต่างสัดส่วนผู้ตอบถูกระหว่างสองกลุ่ม ค่าที่ใช้ได้ควรเป็นบวกและโดยทั่วไปตั้งแต่ 0.20 ขึ้นไป ถ้าค่าติดลบแปลว่ากลุ่มอ่อนตอบถูกมากกว่ากลุ่มเก่ง ซึ่งเป็นสัญญาณว่าข้อนั้นกำกวมหรือเฉลยผิด ส่วนสัดส่วนผู้ตอบถูกคือค่าความยากง่าย

ตอบข้อ 2. การประเมินพัฒนาการของผู้เรียนตลอดช่วงเวลาหนึ่งจากผลงานที่สะสมไว้

แฟ้มสะสมงานคือการรวบรวมผลงานของผู้เรียนอย่างมีจุดมุ่งหมายตลอดช่วงเวลาหนึ่ง จึงเห็นพัฒนาการและกระบวนการเรียนรู้ได้ชัด ไม่ใช่เพียงผลลัพธ์ ณ จุดเดียว จุดสำคัญคือควรให้ผู้เรียนมีส่วนเลือกผลงานและเขียนสะท้อนคิดกำกับ ไม่ใช่เก็บทุกชิ้นไว้เฉย ๆ ส่วนการวัดความจำจำนวนมากในเวลาจำกัดเหมาะกับข้อสอบปรนัยมากกว่า

ตอบข้อ 3. ใช้คำว่า "ทั้งหมดที่กล่าวมา" หรือ "ไม่มีข้อใดถูก" เป็นตัวเลือกโดยไม่จำเป็น

การใช้ตัวเลือกแบบ "ทั้งหมดที่กล่าวมา" หรือ "ไม่มีข้อใดถูก" โดยไม่จำเป็น เปิดช่องให้ผู้เรียนเดาได้จากเทคนิคการทำข้อสอบมากกว่าจากความรู้จริง เช่น ถ้ารู้ว่ามีสองข้อถูกก็ตอบ "ทั้งหมด" ได้ทันทีโดยไม่ต้องพิจารณาข้อที่เหลือ ส่วนการเขียนตัวเลือกให้ยาวใกล้เคียงกัน การเรียงตัวเลขตามลำดับ และการเขียนให้ตรงตัวชี้วัด ล้วนเป็นแนวปฏิบัติที่ถูกต้อง

ตอบข้อ 2. ชี้ให้เห็นว่าผลงานอยู่ตรงไหนเทียบกับเป้าหมาย อะไรทำได้ดี และก้าวถัดไปควรทำอะไร

ข้อมูลย้อนกลับที่มีประสิทธิภาพต้องตอบสามคำถาม คือ เป้าหมายคืออะไร ตอนนี้อยู่ตรงไหนเทียบกับเป้าหมาย และก้าวต่อไปควรทำอะไร การให้เพียงคะแนนไม่บอกทางไปต่อ การเปรียบเทียบกับเพื่อนเปลี่ยนโฟกัสจากงานไปที่ตัวบุคคลและบั่นทอนแรงจูงใจ ส่วนการให้แต่คำชมโดยไม่บอกสิ่งที่ต้องปรับ ทำให้ผู้เรียนไม่รู้ว่าจะพัฒนาอย่างไร

ตอบข้อ 2. การประเมินแบบอิงเกณฑ์ (Criterion-Referenced)

การประเมินแบบอิงเกณฑ์ตัดสินจากการที่ผู้เรียนบรรลุเกณฑ์หรือมาตรฐานที่กำหนดไว้ล่วงหน้าหรือไม่ ผู้เรียนทุกคนจึงผ่านได้พร้อมกันหากทำถึงเกณฑ์ ต่างจากการประเมินแบบอิงกลุ่มที่เทียบตำแหน่งของผู้เรียนกับกลุ่ม จึงมีผู้ได้เปรียบเสียเปรียบตามระดับของกลุ่ม การจัดการเรียนรู้ตามหลักสูตรแกนกลางฯ ซึ่งกำหนดมาตรฐานและตัวชี้วัดไว้ ใช้การประเมินแบบอิงเกณฑ์เป็นหลัก

ตอบข้อ 1. การวัดผลคือการเก็บข้อมูลออกมาเป็นตัวเลขหรือข้อมูลเชิงปริมาณ ส่วนการประเมินผลคือการนำข้อมูลนั้นมาตัดสินคุณค่าโดยเทียบกับเกณฑ์

การวัดผลคือกระบวนการกำหนดตัวเลขหรือข้อมูลแทนคุณลักษณะที่ต้องการทราบ เช่น นักเรียนได้ 32 คะแนนจาก 40 ส่วนการประเมินผลคือการนำผลการวัดมาตัดสินคุณค่าโดยเทียบกับเกณฑ์ เช่น สรุปว่าผ่านเกณฑ์ในระดับดี ลำดับคือวัดก่อนแล้วจึงประเมิน และการประเมินที่ดีต้องอาศัยการวัดที่มีคุณภาพเป็นฐาน

ตอบข้อ 2. เป็นการประเมินที่ผู้เรียนใช้กำกับและปรับการเรียนรู้ของตนเอง เช่น การประเมินตนเองและตั้งเป้าหมาย

การประเมินแบ่งตามวัตถุประสงค์ได้สามแบบ คือ Assessment of Learning ที่ครูใช้ตัดสินผล Assessment for Learning ที่ครูใช้ปรับการสอน และ Assessment as Learning ที่ผู้เรียนเป็นผู้ใช้เอง โดยประเมินตนเอง ตั้งเป้าหมาย และปรับกลยุทธ์การเรียน แบบที่สามพัฒนาการกำกับตนเองซึ่งเป็นทักษะสำคัญของการเรียนรู้ตลอดชีวิต

ตอบข้อ 2. ช่วยให้ข้อสอบครอบคลุมเนื้อหาและระดับพฤติกรรมตามสัดส่วนที่กำหนดไว้ ทำให้ข้อสอบมีความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา

ตารางวิเคราะห์ข้อสอบเป็นตารางสองทางที่กำหนดว่าเนื้อหาแต่ละหน่วยจะออกกี่ข้อ และในแต่ละระดับพฤติกรรมตามบลูมกี่ข้อ จัดทำก่อนออกข้อสอบเพื่อให้ข้อสอบครอบคลุมและได้สัดส่วนตามที่ตั้งใจ ซึ่งก็คือการสร้างความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา ถ้าไม่มีตารางนี้ ข้อสอบมักกระจุกอยู่ที่เนื้อหาที่ออกง่ายและระดับความจำเป็นส่วนใหญ่

ตอบข้อ 2. มัธยฐาน (Median)

ค่าเฉลี่ยอ่อนไหวต่อค่าผิดปกติ คะแนน 5 สองคนจะดึงค่าเฉลี่ยลงจนไม่สะท้อนภาพรวมของห้อง ส่วนมัธยฐานคือค่าที่อยู่ตรงกลางเมื่อเรียงข้อมูล จึงไม่ถูกกระทบจากค่าสุดขั้ว ในกรณีที่การแจกแจงเบ้หรือมีค่าผิดปกติ มัธยฐานจึงเป็นค่ากลางที่เหมาะกว่า ส่วนพิสัยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเป็นค่าการกระจาย ไม่ใช่ค่ากลาง

ตอบข้อ 3. วัดความสามารถในการเรียบเรียงความคิด การให้เหตุผล และการสร้างสรรค์คำตอบด้วยตนเองได้ดีกว่า

ข้อสอบอัตนัยให้ผู้เรียนสร้างคำตอบขึ้นเอง จึงวัดการเรียบเรียงความคิด การให้เหตุผล การวิเคราะห์ และการสร้างสรรค์ได้ดีกว่าปรนัยซึ่งให้เลือกจากตัวเลือกที่มีอยู่ ข้อเสียคือตรวจช้า ครอบคลุมเนื้อหาได้แคบกว่าในเวลาเท่ากัน และมีความเป็นปรนัยในการตรวจต่ำกว่า ซึ่งบรรเทาได้ด้วยการใช้เกณฑ์การให้คะแนนแบบรูบริก

ตอบข้อ 1. ผู้ตรวจต่างคนให้คะแนนตรงกัน คำถามชัดเจนไม่กำกวม และมีเกณฑ์การให้คะแนนที่แน่นอน

ความเป็นปรนัยมีสามด้าน คือความชัดเจนของคำถามที่ทุกคนเข้าใจตรงกัน ความชัดเจนของเกณฑ์การให้คะแนน และความสอดคล้องของผลเมื่อผู้ตรวจต่างคนตรวจ ข้อควรระวังคืออย่าสับสนกับ "ข้อสอบปรนัย" ที่หมายถึงรูปแบบเลือกตอบ เพราะข้อสอบอัตนัยก็มีความเป็นปรนัยสูงได้ถ้าใช้รูบริกที่ชัดเจน ส่วนการวัดได้ตรงคือความเที่ยงตรง และคะแนนคงที่คือความเชื่อมั่น

ตอบข้อ 2. วัดความรู้สึก เจตคติ ค่านิยม และความสนใจ ใช้แบบสังเกต แบบวัดเจตคติ และการบันทึกพฤติกรรม

พฤติกรรมการเรียนรู้แบ่งเป็นสามด้าน คือพุทธิพิสัยซึ่งเป็นความรู้และความคิด จิตพิสัยซึ่งเป็นความรู้สึก เจตคติ ค่านิยม และความสนใจ และทักษะพิสัยซึ่งเป็นการปฏิบัติ ด้านจิตพิสัยวัดยากที่สุดเพราะเป็นสิ่งภายใน จึงต้องอนุมานจากพฤติกรรมที่แสดงออกอย่างต่อเนื่อง ใช้การสังเกต แบบวัดเจตคติ และการบันทึกพฤติกรรมประกอบกัน ไม่ใช่ถามตรง ๆ ครั้งเดียว

ตอบข้อ 2. ปรากฏการณ์รัศมี (Halo Effect)

Halo Effect คือการที่ความประทับใจโดยรวมต่อตัวบุคคลไปมีอิทธิพลต่อการประเมินคุณลักษณะเฉพาะด้าน ทำให้ครูให้คะแนนสูงหรือต่ำกว่าความเป็นจริงตามภาพจำที่มี วิธีลดปัญหาคือตรวจงานโดยปิดชื่อผู้เขียน ใช้รูบริกที่ระบุเกณฑ์ชัดเจน และตรวจทีละเกณฑ์ทั้งกองแทนการตรวจทีละคนจนจบ

ตอบข้อ 2. ให้เกณฑ์การประเมินที่ชัดเจน ฝึกใช้เกณฑ์ก่อน และเน้นการให้ข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนามากกว่าการให้คะแนนตัดสิน

การประเมินโดยเพื่อนมีคุณค่าตรงที่ผู้ประเมินได้เรียนรู้เกณฑ์คุณภาพจากการพิจารณางานของผู้อื่น เงื่อนไขที่ทำให้ได้ผลคือมีเกณฑ์ชัดเจน ได้ฝึกใช้เกณฑ์กับตัวอย่างก่อน และเน้นข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนามากกว่าคะแนน การปล่อยให้ให้คะแนนกันเองโดยไม่มีเกณฑ์ หรือนำไปใช้ตัดสินโดยครูไม่ตรวจสอบ มักได้ผลที่ไม่น่าเชื่อถือและกระทบความสัมพันธ์ในชั้นเรียน

ตอบข้อ 2. แบบประเมินการปฏิบัติงานพร้อมเกณฑ์การให้คะแนน โดยสังเกตขณะผู้เรียนลงมือทำจริง

ทักษะพิสัยคือความสามารถลงมือปฏิบัติ จึงต้องวัดจากการปฏิบัติจริง โดยใช้แบบประเมินการปฏิบัติงานที่แยกขั้นตอนและเกณฑ์คุณภาพไว้ชัดเจน และประเมินทั้งกระบวนการและผลงาน การถามด้วยข้อสอบปรนัยวัดได้เพียงความรู้เกี่ยวกับขั้นตอน ซึ่งผู้เรียนอาจตอบถูกทั้งที่ทำไม่ได้ ส่วนการถามความมั่นใจเป็นการวัดจิตพิสัย

ตอบข้อ 2. ประเมินจากพฤติกรรมที่ผู้เรียนแสดงออกอย่างต่อเนื่องในสถานการณ์จริง โดยเก็บข้อมูลจากหลายแหล่งและหลายช่วงเวลา

คุณลักษณะอันพึงประสงค์เป็นพฤติกรรมด้านจิตพิสัยที่ต้องอนุมานจากการแสดงออกในสถานการณ์จริงอย่างต่อเนื่อง จึงควรเก็บข้อมูลจากหลายแหล่ง เช่น ครูผู้สอนหลายคน เพื่อน ผู้ปกครอง และการประเมินตนเอง ในหลายช่วงเวลา แล้วสรุปร่วมกัน การใช้ข้อสอบวัดความรู้เกี่ยวกับคุณลักษณะไม่ได้บอกว่าผู้เรียนมีคุณลักษณะนั้นจริง และการประเมินครั้งเดียวปลายปีขาดฐานข้อมูลที่เพียงพอ

ตอบข้อ 2. ตรวจสอบว่าเฉลยผิด คำถามกำกวม หรือมีตัวเลือกที่ถูกมากกว่าหนึ่งข้อ แล้วแก้ไขหรือตัดข้อนั้นออก

อำนาจจำแนกติดลบหมายความว่ากลุ่มที่เรียนอ่อนตอบถูกมากกว่ากลุ่มที่เรียนเก่ง ซึ่งขัดกับสิ่งที่ควรเป็นและเป็นสัญญาณว่าข้อนั้นมีปัญหา สาเหตุที่พบบ่อยคือเฉลยผิด คำถามกำกวมจนผู้เรียนที่คิดลึกตีความไปอีกทาง หรือมีตัวเลือกที่ถูกมากกว่าหนึ่งข้อ ครูจึงต้องตรวจสอบและแก้ไขหรือตัดข้อนั้นออก ไม่ใช่ปล่อยไว้เพราะจะทำให้คะแนนรวมไม่สะท้อนความสามารถจริง

ตอบข้อ 2. ตรวจสอบความรู้เดิมและจุดที่ผู้เรียนยังเข้าใจคลาดเคลื่อน เพื่อใช้ออกแบบการสอนให้ตรงจุด

การประเมินก่อนเรียนทำก่อนเริ่มสอนเพื่อสำรวจว่าผู้เรียนมีความรู้เดิมอยู่แค่ไหนและมีมโนทัศน์ใดที่คลาดเคลื่อน ผลที่ได้ใช้ออกแบบการสอนให้ตรงจุด เช่น ข้ามสิ่งที่รู้แล้วและเน้นสิ่งที่ยังไม่เข้าใจ จึงไม่ควรนำไปตัดสินเกรดหรือจัดอันดับ เพราะจะทำให้ผู้เรียนพยายามซ่อนสิ่งที่ไม่รู้ ซึ่งทำลายประโยชน์ทั้งหมดของการประเมินประเภทนี้