แนวข้อสอบจิตวิทยาการให้คำปรึกษาและการพัฒนาผู้เรียนตามศักยภาพ 25 ข้อ พร้อมเฉลย

ตอบข้อ 2. การฟังอย่างตั้งใจและสะท้อนความรู้สึกของผู้รับคำปรึกษา

การฟังอย่างตั้งใจ (active listening) และการสะท้อนความรู้สึกเป็นหัวใจของการให้คำปรึกษา เพราะทำให้ผู้รับคำปรึกษารู้สึกได้รับการยอมรับและกล้าเปิดเผยข้อมูล ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่ต้องมาก่อนการช่วยแก้ปัญหา การรีบสรุปสาเหตุหรือรีบให้คำแนะนำมักทำให้ได้ข้อมูลไม่ครบและปิดกั้นการเล่า ส่วนการเปรียบเทียบกับผู้อื่นเป็นข้อห้ามเพราะละเมิดความลับและทำให้ผู้รับคำปรึกษารู้สึกถูกตัดสิน

ตอบข้อ 3. เมื่อมีเหตุอันควรเชื่อว่านักเรียนจะทำร้ายตนเองหรือผู้อื่น หรือกำลังถูกทำร้าย

หลักการรักษาความลับมีข้อยกเว้นเมื่อมีความเสี่ยงต่อชีวิตหรือความปลอดภัย ได้แก่ กรณีที่ผู้รับคำปรึกษาอาจทำร้ายตนเองหรือผู้อื่น หรือกำลังถูกละเมิดหรือทำร้าย ซึ่งครูมีหน้าที่ส่งต่อให้ผู้เกี่ยวข้องช่วยเหลือ สอดคล้องกับหน้าที่แจ้งเหตุตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองเด็ก ส่วนความเป็นห่วงของเพื่อนครู ความอยากรู้ของผู้ปกครองคนอื่น หรือการที่เรื่องรู้กันอยู่แล้ว ไม่ใช่เหตุยกเว้น

ตอบข้อ 2. การรู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคล

ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนมี 5 ขั้นตอนตามลำดับ คือ (1) การรู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคล (2) การคัดกรองนักเรียน (3) การส่งเสริมและพัฒนา (4) การป้องกันและแก้ไขปัญหา และ (5) การส่งต่อ ขั้นแรกคือการเก็บข้อมูลรอบด้านของนักเรียนแต่ละคน เช่น เยี่ยมบ้าน สังเกตพฤติกรรม ใช้แบบประเมิน เพราะถ้าไม่รู้จักนักเรียนก่อน การคัดกรองในขั้นถัดไปจะไม่มีฐานข้อมูลให้ตัดสิน

ตอบข้อ 2. จำแนกนักเรียนเป็นกลุ่มปกติ กลุ่มเสี่ยง และกลุ่มมีปัญหา เพื่อกำหนดวิธีช่วยเหลือให้เหมาะสม

การคัดกรองคือการนำข้อมูลที่ได้จากขั้นรู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคลมาจำแนกนักเรียนออกเป็นกลุ่ม โดยทั่วไปคือกลุ่มปกติ กลุ่มเสี่ยง และกลุ่มมีปัญหา เพื่อให้การส่งเสริม ป้องกัน หรือแก้ไขตรงกับสภาพจริงของแต่ละกลุ่ม ไม่ใช่การจัดชั้นเรียนตามผลการเรียนหรือการคัดหาผู้กระทำผิด และผลการคัดกรองต้องถือเป็นข้อมูลลับที่ใช้เพื่อการช่วยเหลือเท่านั้น

ตอบข้อ 3. พูดคุยเป็นการส่วนตัวในบรรยากาศที่ปลอดภัย บันทึกข้อมูล แล้วรายงานผู้บริหารเพื่อส่งต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

กรณีสงสัยว่ามีการทำร้ายเด็ก ครูควรพูดคุยเป็นการส่วนตัวในที่ปลอดภัย บันทึกข้อเท็จจริงที่สังเกตได้ แล้วส่งต่อตามระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนและกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองเด็ก การสอบถามต่อหน้าเพื่อนเป็นการประจานและอาจทำให้เด็กปิดกั้น การรอดูอาการเป็นการละเลยหน้าที่ ส่วนการเรียกผู้ปกครองมาตักเตือนเองอาจทำให้เด็กถูกทำร้ายซ้ำ เพราะผู้ปกครองอาจเป็นผู้กระทำ

ตอบข้อ 1. ผู้เรียนที่มีความบกพร่องหรือมีความต้องการจำเป็นพิเศษทางการศึกษา

IEP (Individualized Education Program) คือแผนการจัดการศึกษาเฉพาะบุคคล จัดทำสำหรับผู้เรียนที่มีความบกพร่องหรือมีความต้องการจำเป็นพิเศษ โดยกำหนดเป้าหมาย สิ่งอำนวยความสะดวก สื่อ บริการ และความช่วยเหลืออื่นใดทางการศึกษาให้เหมาะกับผู้เรียนแต่ละราย จัดทำร่วมกันระหว่างครู ผู้ปกครอง และผู้เกี่ยวข้อง และต้องทบทวนตามระยะเวลาที่กำหนด

ตอบข้อ 3. การปรับเนื้อหา กระบวนการ ผลงาน หรือสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ ให้สอดคล้องกับความพร้อม ความสนใจ และรูปแบบการเรียนรู้ของผู้เรียน โดยยังมุ่งสู่มาตรฐานเดียวกัน

Differentiated Instruction คือการปรับองค์ประกอบของการสอน ได้แก่ เนื้อหา (content) กระบวนการ (process) ผลงาน (product) และสภาพแวดล้อม (learning environment) ให้ตอบสนองความพร้อม ความสนใจ และรูปแบบการเรียนรู้ที่ต่างกัน โดยเป้าหมายหรือมาตรฐานการเรียนรู้ยังเป็นชุดเดียวกัน จุดที่มักเข้าใจผิดคือคิดว่าต้องลดมาตรฐานให้ผู้เรียนที่อ่อน ทั้งที่สิ่งที่ปรับคือเส้นทางไปสู่มาตรฐาน ไม่ใช่ตัวมาตรฐาน

ตอบข้อ 1. กิจกรรมแนะแนว กิจกรรมนักเรียน และกิจกรรมเพื่อสังคมและสาธารณประโยชน์

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานกำหนดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนเป็น 3 ลักษณะ คือ กิจกรรมแนะแนว กิจกรรมนักเรียน (ซึ่งรวมลูกเสือ เนตรนารี ยุวกาชาด ผู้บำเพ็ญประโยชน์ นักศึกษาวิชาทหาร และกิจกรรมชุมนุมหรือชมรม) และกิจกรรมเพื่อสังคมและสาธารณประโยชน์ ตัวลวงที่ใกล้เคียงคือการยกลูกเสือกับชุมนุมขึ้นมาเป็นลักษณะหลัก ทั้งที่ทั้งสองอย่างเป็นกิจกรรมย่อยภายใต้กิจกรรมนักเรียน

ตอบข้อ 3. หยุดพฤติกรรมทันที ดูแลความปลอดภัยของผู้ถูกกระทำ แล้วพูดคุยแยกรายบุคคลก่อนวางแนวทางแก้ไขร่วมกัน

แนวปฏิบัติที่ยอมรับกันคือหยุดพฤติกรรมทันทีเพื่อความปลอดภัยของผู้ถูกกระทำ จากนั้นพูดคุยแยกรายบุคคลเพื่อให้ได้ข้อเท็จจริงโดยไม่กดดัน แล้วจึงวางแนวทางแก้ไข การบอกให้ผู้ถูกกระทำอดทนคือการปล่อยให้ความรุนแรงดำเนินต่อ การบังคับขอโทษต่อหน้าชั้นมักซ้ำเติมผู้ถูกกระทำและไม่แก้ที่ต้นเหตุ ส่วนการลงโทษผู้ถูกกระทำด้วยเป็นความไม่เป็นธรรมอย่างชัดเจน

ตอบข้อ 2. ทำความเข้าใจสภาพแวดล้อมและบริบทครอบครัวของผู้เรียน เพื่อใช้วางแผนดูแลช่วยเหลือ

การเยี่ยมบ้านเป็นเครื่องมือของขั้น "รู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคล" ในระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน มุ่งให้ครูเข้าใจบริบทที่แวดล้อมผู้เรียน เช่น สภาพที่อยู่อาศัย ผู้ดูแล ความสัมพันธ์ในครอบครัว เพื่อออกแบบการช่วยเหลือให้ตรงจุด ไม่ใช่การไปตรวจสอบฐานะหรือไปตำหนิพฤติกรรม และข้อมูลที่ได้ต้องใช้อย่างระมัดระวังในฐานะข้อมูลส่วนบุคคล

ตอบข้อ 1. ครูประจำชั้นส่งนักเรียนให้ครูแนะแนวหรือฝ่ายปกครองของโรงเรียนช่วยดูแลต่อ

การส่งต่อแบ่งเป็นสองระดับ คือส่งต่อภายในซึ่งยังอยู่ในโรงเรียน เช่น ครูประจำชั้นส่งให้ครูแนะแนว ครูฝ่ายปกครอง หรือผู้บริหาร และส่งต่อภายนอกซึ่งเกินขีดความสามารถของโรงเรียน เช่น ส่งโรงพยาบาล บ้านพักเด็กและครอบครัว หรือหน่วยงานยุติธรรม ตัวเลือกที่เหลือทั้งสามข้อล้วนเป็นการส่งต่อภายนอก

ตอบข้อ 3. คำถามปลายเปิด ช่วยเปิดโอกาสให้ผู้รับคำปรึกษาเล่าเรื่องด้วยมุมมองของตนเอง

คำถามปลายเปิดคือคำถามที่ตอบได้หลายทางและไม่จำกัดคำตอบไว้ล่วงหน้า ช่วยให้ผู้รับคำปรึกษาเล่าเรื่องตามมุมมองและลำดับความสำคัญของตนเอง ทำให้ครูได้ข้อมูลกว้างและเห็นความรู้สึกที่ซ่อนอยู่ ต่างจากคำถามปลายปิดที่ได้เพียงใช่หรือไม่ใช่ และต่างจากคำถามนำซึ่งชี้นำคำตอบจนได้ข้อมูลที่บิดเบือน

ตอบข้อ 2. การยอมรับอย่างไม่มีเงื่อนไข ความเข้าใจความรู้สึกของผู้อื่น และความจริงใจ

โรเจอร์สเสนอว่าเงื่อนไขสำคัญสามประการที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง คือ การยอมรับผู้รับคำปรึกษาอย่างไม่มีเงื่อนไข (unconditional positive regard) ความเข้าใจความรู้สึกของเขาราวกับเป็นตัวเขาเอง (empathy) และความจริงใจไม่เสแสร้ง (genuineness) ทฤษฎีนี้เชื่อว่าคนเรามีศักยภาพแก้ปัญหาของตนเองได้ ผู้ให้คำปรึกษาจึงเป็นผู้สร้างบรรยากาศที่ปลอดภัย ไม่ใช่ผู้ตัดสินหรือสั่งการ

ตอบข้อ 4. บริการรักษาพยาบาลเบื้องต้น

บริการแนะแนวมี 5 บริการ ได้แก่ บริการศึกษาและรวบรวมข้อมูลเป็นรายบุคคล บริการสนเทศ บริการให้คำปรึกษา บริการจัดวางตัวบุคคล และบริการติดตามและประเมินผล ส่วนบริการรักษาพยาบาลเบื้องต้นเป็นงานอนามัยโรงเรียน แม้จะเป็นงานสวัสดิภาพนักเรียนเหมือนกันแต่ไม่ใช่บริการแนะแนวตามโครงสร้างนี้

ตอบข้อ 3. 9 ประเภท

กำหนดไว้ 9 ประเภท ได้แก่ บุคคลที่มีความบกพร่องทางการเห็น ทางการได้ยิน ทางสติปัญญา ทางร่างกายหรือการเคลื่อนไหวหรือสุขภาพ ทางการเรียนรู้ ทางการพูดและภาษา ทางพฤติกรรมหรืออารมณ์ บุคคลออทิสติก และบุคคลพิการซ้อน การจำแนกนี้ใช้เป็นฐานในการจัดสิ่งอำนวยความสะดวก สื่อ บริการ และความช่วยเหลืออื่นใดทางการศึกษาให้ตรงกับความต้องการจำเป็นของผู้เรียนแต่ละราย

ตอบข้อ 2. ความบกพร่องทางการเรียนรู้ (Learning Disabilities)

ความบกพร่องทางการเรียนรู้คือความยากลำบากเฉพาะด้านการอ่าน การเขียน หรือการคำนวณ ในผู้ที่มีระดับสติปัญญาปกติและไม่ได้เกิดจากการขาดโอกาสทางการศึกษา จุดสังเกตสำคัญคือ "สติปัญญาปกติแต่ทักษะเฉพาะด้านต่ำผิดปกติ" ซึ่งแยกจากความบกพร่องทางสติปัญญาที่ต่ำทั้งภาพรวม ครูควรส่งต่อเพื่อคัดกรองและจัดทำแผนการจัดการศึกษาเฉพาะบุคคล ไม่ใช่สรุปว่านักเรียนขี้เกียจ

ตอบข้อ 2. จัดที่นั่งใกล้ครูและห่างจากสิ่งรบกวน แบ่งงานเป็นช่วงสั้น ๆ และให้ข้อมูลย้อนกลับบ่อยครั้ง

แนวปฏิบัติที่ยอมรับกันคือจัดที่นั่งใกล้ครูและห่างจากสิ่งรบกวนอย่างประตูหรือหน้าต่าง แบ่งงานยาวเป็นช่วงสั้นที่ทำสำเร็จได้ ให้คำสั่งสั้นและชัดครั้งละอย่าง และให้ข้อมูลย้อนกลับทันทีและบ่อยครั้ง การให้นั่งหลังห้องทำให้เสียสมาธิยิ่งขึ้น การเพิ่มปริมาณงานทำให้ล้มเหลวซ้ำ และการแยกนั่งคนเดียวตลอดเวลาเป็นการตีตราซึ่งกระทบต่อพัฒนาการทางสังคม

ตอบข้อ 3. ขยายความลึกและความซับซ้อนของงาน เช่น ให้ทำโครงงานที่ต้องสืบค้นและสร้างสรรค์ด้วยตนเอง

การพัฒนาผู้เรียนที่มีความสามารถพิเศษใช้สองแนวทางหลัก คือการขยายความลึกและความซับซ้อนของเนื้อหา (enrichment) และการเร่งรัดตามศักยภาพ (acceleration) ซึ่งต้องประเมินความพร้อมทางอารมณ์และสังคมประกอบด้วย การให้ทำแบบฝึกหัดเดิมซ้ำหรือใช้เป็นผู้ช่วยครูแทนการเรียน เป็นการปล่อยให้ศักยภาพสูญเปล่าและอาจทำให้เบื่อหน่ายจนเกิดปัญหาพฤติกรรม

ตอบข้อ 2. นักเรียนพูดถึงการทำร้ายตนเอง แจกของใช้ส่วนตัวให้เพื่อน และแยกตัวจากสังคมอย่างชัดเจน

การพูดถึงการทำร้ายตนเองหรือความตาย การแจกของใช้ส่วนตัว การแยกตัว ความสิ้นหวัง และการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอย่างฉับพลัน เป็นสัญญาณเตือนที่ต้องถือเป็นเรื่องเร่งด่วนเสมอ ครูควรอยู่กับนักเรียนไม่ปล่อยให้อยู่ลำพัง รับฟังโดยไม่ตัดสิน และส่งต่อครูแนะแนวหรือผู้เชี่ยวชาญทันที ข้อห้ามสำคัญคืออย่าให้สัญญาว่าจะเก็บเป็นความลับ เพราะกรณีเสี่ยงต่อชีวิตเป็นข้อยกเว้นของการรักษาความลับ

ตอบข้อ 1. สร้างสัมพันธภาพและความไว้วางใจกับผู้รับคำปรึกษา

กระบวนการให้คำปรึกษาโดยทั่วไปเริ่มจากการสร้างสัมพันธภาพและความไว้วางใจ ตามด้วยการสำรวจและทำความเข้าใจปัญหา การกำหนดเป้าหมายและทางเลือก การตัดสินใจและลงมือปฏิบัติ และการยุติพร้อมติดตามผล ขั้นแรกสำคัญที่สุดเพราะถ้าผู้รับคำปรึกษาไม่ไว้วางใจ ข้อมูลที่ได้จะไม่ตรงกับความจริงและขั้นตอนที่เหลือทั้งหมดจะตั้งอยู่บนฐานที่ผิด

ตอบข้อ 2. การแนะแนวเป็นงานกว้างที่ครอบคลุมการช่วยเหลือผู้เรียนทุกคน ส่วนการให้คำปรึกษาเป็นบริการหนึ่งที่เจาะลึกเป็นรายบุคคลหรือกลุ่มเล็ก

การแนะแนวเป็นงานกว้างที่มุ่งช่วยให้ผู้เรียนทุกคนรู้จักตนเอง ตัดสินใจ และปรับตัวได้ ครอบคลุมทั้งด้านการศึกษา อาชีพ และส่วนตัวสังคม ส่วนการให้คำปรึกษาเป็นหนึ่งใน 5 บริการของงานแนะแนว ซึ่งเป็นกระบวนการเจาะลึกระหว่างผู้ให้คำปรึกษากับผู้รับคำปรึกษาเป็นรายบุคคลหรือกลุ่มเล็ก ความสัมพันธ์จึงเป็นส่วนย่อยอยู่ในส่วนใหญ่ ไม่ใช่คนละเรื่องกัน

ตอบข้อ 3. "เวลา 10.15 น. นักเรียนลุกจากที่นั่ง 4 ครั้งใน 20 นาที และพูดแทรกขณะเพื่อนตอบคำถาม 3 ครั้ง"

การบันทึกการสังเกตที่ดีต้องระบุพฤติกรรมที่สังเกตเห็นได้จริงพร้อมความถี่และช่วงเวลา โดยแยกข้อเท็จจริงออกจากการตีความและการตัดสิน คำอย่าง "ก้าวร้าว" "ไม่ตั้งใจ" หรือ "มีปัญหาทางบ้าน" เป็นข้อสรุปของผู้บันทึก ไม่ใช่สิ่งที่สังเกตเห็น การบันทึกเชิงพฤติกรรมทำให้ครูเห็นรูปแบบและวัดผลการช่วยเหลือได้ และป้องกันการตีตราผู้เรียนด้วย

ตอบข้อ 2. การเสริมพลังมุ่งให้ผู้เรียนเห็นศักยภาพและตัดสินใจแก้ปัญหาด้วยตนเองได้ในระยะยาว ไม่ใช่เพียงรับความช่วยเหลือไปเรื่อย ๆ

การสงเคราะห์แก้ปัญหาเฉพาะหน้าและอาจทำให้ผู้รับพึ่งพาต่อเนื่อง ส่วนการเสริมพลังมุ่งให้ผู้เรียนและครอบครัวมองเห็นทรัพยากรและศักยภาพที่ตนมี ตัดสินใจเอง และจัดการปัญหาได้ในระยะยาว ในทางปฏิบัติครูควรใช้ทั้งสองอย่างประกอบกัน คือช่วยเหลือเฉพาะหน้าเมื่อจำเป็น พร้อมกับสร้างความสามารถให้ผู้เรียนยืนได้ด้วยตนเอง

ตอบข้อ 2. ใช้คำพูดที่ชัดเจนตรงไปตรงมา หลีกเลี่ยงสำนวนเปรียบเทียบ และใช้สื่อภาพประกอบ

ผู้เรียนที่มีภาวะออทิสติกมักตีความภาษาตามตัวอักษร จึงควรใช้คำพูดชัดเจนตรงไปตรงมาและหลีกเลี่ยงสำนวนเปรียบเทียบ พร้อมใช้สื่อภาพหรือตารางกิจกรรมช่วย นอกจากนี้ควรรักษาความคงเส้นคงวาของกิจวัตร เพราะการเปลี่ยนแปลงกะทันหันมักก่อความวิตกกังวลสูง ส่วนการบังคับสบตาอาจสร้างความอึดอัดโดยไม่จำเป็นและไม่ได้ช่วยให้สื่อสารดีขึ้น

ตอบข้อ 3. ตัดสินและตำหนิพฤติกรรมของนักเรียนระหว่างที่กำลังเล่าเรื่อง

การตัดสินหรือตำหนิระหว่างที่ผู้รับคำปรึกษากำลังเล่า ทำให้เขาปิดกั้นและไม่เปิดเผยข้อมูลจริง ซึ่งทำลายเงื่อนไขพื้นฐานของการให้คำปรึกษาคือการยอมรับอย่างไม่มีเงื่อนไข ส่วนการสรุปทวน การสะท้อนความรู้สึก และการใช้ความเงียบอย่างเหมาะสม ล้วนเป็นทักษะที่ช่วยให้ผู้รับคำปรึกษารู้สึกได้รับการรับฟังและเรียบเรียงความคิดของตนได้