แนวข้อสอบความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการ 25 ข้อ พร้อมเฉลย

ตอบข้อ 1. ความผิดต่อเจ้าพนักงานผู้กระทำคือบุคคลทั่วไปที่กระทำต่อเจ้าพนักงาน ส่วนความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการผู้กระทำต้องเป็นเจ้าพนักงานเอง

ความผิดต่อเจ้าพนักงาน เช่น การแจ้งความเท็จ การให้สินบน หรือการต่อสู้ขัดขวางเจ้าพนักงาน ผู้กระทำคือบุคคลภายนอกที่กระทำต่อเจ้าพนักงาน ส่วนความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการเป็นความผิดที่ผู้กระทำต้องมีฐานะเป็นเจ้าพนักงานและใช้หรือละเว้นการใช้อำนาจหน้าที่ของตนโดยมิชอบ ผู้ที่ไม่ใช่เจ้าพนักงานจึงเป็นได้เพียงตัวการร่วม ผู้ใช้ หรือผู้สนับสนุนเท่านั้น

ตอบข้อ 1. เจ้าพนักงานยักยอกทรัพย์ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 147

มาตรา 147 บัญญัติความผิดฐานเจ้าพนักงานยักยอกทรัพย์ไว้โดยเฉพาะ สำหรับเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่ซื้อ ทำ จัดการ หรือรักษาทรัพย์ใด แล้วเบียดบังทรัพย์นั้นเป็นของตนหรือของผู้อื่นโดยทุจริต หรือยอมให้ผู้อื่นเอาทรัพย์นั้นเสีย โทษหนักกว่าการยักยอกธรรมดามาก เพราะเป็นการทรยศต่อความไว้วางใจที่รัฐมอบให้

ตอบข้อ 1. เจ้าพนักงานรับสินบน ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 149

มาตรา 149 เป็นบทหลักเรื่องเจ้าพนักงานรับสินบน จุดสำคัญคือความผิดสำเร็จตั้งแต่ "เรียก" หรือ "ยอมจะรับ" แล้ว ไม่ต้องรอให้ได้รับทรัพย์สินจริง และไม่สำคัญว่าสิ่งที่เจ้าพนักงานจะทำให้นั้นเป็นเรื่องที่ถูกต้องอยู่แล้วหรือไม่ เพราะกฎหมายมุ่งคุ้มครองความสุจริตและความเชื่อถือในการปฏิบัติหน้าที่ของรัฐ

ตอบข้อ 1. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148

มาตรา 148 เป็นความผิดฐานเจ้าพนักงานใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ ข่มขืนใจหรือจูงใจให้บุคคลใดมอบทรัพย์สินให้ ต่างจากมาตรา 149 ตรงที่ 149 เป็นการที่เจ้าพนักงานเรียกหรือรับโดยผู้ให้สมัครใจแลกกับการทำหรือไม่ทำการในตำแหน่ง ส่วน 148 มีลักษณะบีบบังคับหรือชักจูงโดยอาศัยอำนาจในตำแหน่งเป็นเครื่องมือ

ตอบข้อ 2. สองลักษณะ คือ ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด และปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต

มาตรา 157 ครอบคลุมสองพฤติการณ์ คือ (1) ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด และ (2) ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต ความสำคัญคือครอบคลุมทั้งการ "ทำ" ที่ไม่ควรทำ และการ "ไม่ทำ" ในสิ่งที่มีหน้าที่ต้องทำ จึงเป็นบทที่ถูกอ้างถึงบ่อยที่สุดในคดีที่เจ้าหน้าที่ของรัฐถูกกล่าวหา

ตอบข้อ 1. เพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเองหรือผู้อื่น

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 1 นิยาม "โดยทุจริต" ว่าหมายความว่า เพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเองหรือผู้อื่น จุดที่ควรระวังคือประโยชน์ไม่จำเป็นต้องเป็นตัวเงินเสมอไป และไม่จำเป็นต้องเป็นประโยชน์ของผู้กระทำเอง การเอื้อประโยชน์ให้พวกพ้องก็เข้านิยามนี้ ส่วนการทำผิดระเบียบโดยไม่มีเจตนาแสวงหาประโยชน์เป็นเรื่องทางวินัย ไม่ใช่ทุจริตเสมอไป

ตอบข้อ 1. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 152

มาตรา 152 เป็นความผิดฐานเจ้าพนักงานมีส่วนได้เสียในกิจการที่ตนมีหน้าที่จัดการหรือดูแล เช่น เป็นกรรมการจัดซื้อจัดจ้างแล้วให้ญาติเข้าเสนอราคา ความผิดนี้เกิดจากการมีส่วนได้เสียโดยตรง โดยไม่ต้องรอให้ราชการเสียหายจริง เพราะกฎหมายมุ่งขจัดสถานการณ์ที่ผลประโยชน์ทับซ้อนตั้งแต่ต้นทาง

ตอบข้อ 1. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 164

มาตรา 164 บัญญัติความผิดฐานเจ้าพนักงานเปิดเผยความลับในราชการที่ตนรู้หรือได้มาเนื่องจากตำแหน่งหน้าที่ องค์ประกอบสำคัญคือ "ในประการที่น่าจะเกิดความเสียหาย" ซึ่งไม่ต้องรอให้ความเสียหายเกิดขึ้นจริง ตัวอย่างที่พบบ่อยคือการนำข้อมูลในสำนวนคดีหรือข้อมูลผู้เสียหายไปเผยแพร่

ตอบข้อ 1. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 162

มาตรา 162 เป็นความผิดฐานเจ้าพนักงานทำเอกสารอันเป็นเท็จ ครอบคลุมการรับรองเป็นหลักฐานว่าตนได้กระทำการอย่างใดขึ้นอันเป็นความเท็จ หรือรับรองข้อเท็จจริงที่ตนมิได้มีการสอบสวนว่าเป็นความจริง ต่างจากมาตรา 264 ที่เป็นการปลอมเอกสารของผู้อื่นโดยบุคคลทั่วไป ส่วนมาตรา 161 เป็นกรณีเจ้าพนักงานปลอมเอกสารโดยอาศัยโอกาสที่ตนมีหน้าที่

ตอบข้อ 2. ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด ตามมาตรา 157

การจงใจไม่ดำเนินการทั้งที่มีหน้าที่ต้องทำและเงื่อนไขครบถ้วนแล้ว คือการ "ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ" เมื่อทำไปโดยมุ่งให้ผู้ยื่นคำขอเดือดร้อน ก็เข้าองค์ประกอบ "เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด" ตามมาตรา 157 ครบถ้วน โดยไม่ต้องมีการเรียกรับทรัพย์สินก็เป็นความผิดแล้ว และการเป็นความผิดอาญาไม่ตัดความรับผิดทางวินัยที่จะดำเนินไปคู่ขนานกัน

ตอบข้อ 1. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 153

มาตรา 153 บัญญัติความผิดสำหรับเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่จ่ายทรัพย์ แล้วจ่ายทรัพย์นั้นเกินกว่าที่ควรจ่ายเพื่อประโยชน์แก่ผู้หนึ่งผู้ใด ความผิดสำเร็จเมื่อมีการจ่ายเกิน การคืนเงินภายหลังเป็นเพียงการบรรเทาความเสียหาย ซึ่งศาลอาจนำมาประกอบดุลพินิจในการกำหนดโทษ แต่ไม่ลบล้างความผิดที่เกิดขึ้นแล้ว

ตอบข้อ 2. นายสมชายอาจมีความผิดในฐานะตัวการร่วม ผู้ใช้ หรือผู้สนับสนุน แล้วแต่พฤติการณ์ แม้ตนจะไม่ใช่เจ้าพนักงาน

ความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการเป็นความผิดเฉพาะตัวของผู้มีคุณสมบัติเป็นเจ้าพนักงาน บุคคลภายนอกจึงเป็นตัวการในความผิดนั้นโดยลำพังไม่ได้ แต่หลักเรื่องตัวการ ผู้ใช้ และผู้สนับสนุนยังใช้บังคับอยู่ ผู้ที่ร่วมวางแผนหรือช่วยเหลือจึงต้องรับผิดตามส่วนของตน และการดำเนินคดีกับแต่ละคนเป็นอิสระต่อกัน ไม่ต้องรอผลของอีกคน

ตอบข้อ 2. อาจต้องรับผิดทั้งทางอาญา ทางวินัย และทางแพ่ง ซึ่งเป็นความรับผิดคนละระบบและดำเนินไปคู่ขนานกันได้

ความรับผิดทางอาญา ทางวินัย และทางแพ่งมีวัตถุประสงค์ องค์กรผู้พิจารณา และมาตรฐานการพิสูจน์ต่างกัน จึงดำเนินไปคู่ขนานกันได้และไม่ต้องรอกัน หน่วยงานสามารถดำเนินการทางวินัยได้ทันทีเมื่อมีมูล โดยไม่ต้องรอผลคดีอาญา และการที่ศาลยกฟ้องคดีอาญาเพราะพยานหลักฐานไม่พอ ก็ไม่ได้แปลว่าผู้นั้นพ้นความผิดทางวินัยเสมอไป

ตอบข้อ 1. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 158

มาตรา 158 บัญญัติความผิดสำหรับเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่ดูแลรักษาทรัพย์หรือเอกสาร แล้วทำให้เสียหาย ทำลาย ซ่อนเร้น เอาไปเสีย หรือทำให้สูญหายหรือไร้ประโยชน์ซึ่งทรัพย์หรือเอกสารนั้น รวมทั้งการยินยอมให้ผู้อื่นกระทำเช่นนั้น จึงหนักกว่าความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ธรรมดา เพราะเป็นการทำลายสิ่งที่ตนได้รับมอบหมายให้รักษา

ตอบข้อ 2. ตำรวจมีความผิดฐานเจ้าพนักงานเรียกรับสินบน ส่วนผู้ขับขี่ที่ให้เงินก็อาจมีความผิดฐานให้สินบนแก่เจ้าพนักงานด้วย

ฝั่งเจ้าพนักงานเข้าความผิดฐานเรียกรับสินบนตามมาตรา 149 ซึ่งสำเร็จตั้งแต่การเรียก ส่วนฝั่งผู้ขับขี่ที่ให้ ขอให้ หรือรับว่าจะให้ทรัพย์สินแก่เจ้าพนักงานเพื่อจูงใจให้กระทำการหรือไม่กระทำการในหน้าที่ ก็เป็นความผิดฐานให้สินบนแก่เจ้าพนักงานอีกส่วนหนึ่ง ผู้ให้จึงไม่ใช่ผู้เสียหาย ความสมัครใจของทั้งสองฝ่ายไม่ทำให้พ้นความผิด เพราะกฎหมายคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ ไม่ใช่ประโยชน์ของคู่กรณี

ตอบข้อ 1. มาตรา 147 เน้นการเบียดบังทรัพย์ที่ตนมีหน้าที่ดูแลไปเป็นของตนหรือผู้อื่น ส่วนมาตรา 157 เป็นบททั่วไปเรื่องการใช้หรือละเว้นการใช้อำนาจหน้าที่โดยมิชอบหรือโดยทุจริต

มาตรา 147 เป็นบทเฉพาะที่มุ่งเอาผิดกับการเบียดบังตัวทรัพย์ที่เจ้าพนักงานมีหน้าที่ซื้อ ทำ จัดการ หรือรักษา ส่วนมาตรา 157 เป็นบททั่วไปที่ใช้เมื่อการกระทำไม่เข้าบทเฉพาะใด หลักการตีความคือ เมื่อการกระทำเข้าบทเฉพาะแล้ว ให้ปรับด้วยบทเฉพาะนั้น ความผิดทั้งสองมาตราเป็นความผิดอาญาแผ่นดินซึ่งยอมความไม่ได้

ตอบข้อ 2. เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 150 ซึ่งบัญญัติกรณีนี้ไว้โดยเฉพาะ

มาตรา 150 อุดช่องว่างกรณีที่มีการเรียกหรือรับประโยชน์ไว้ล่วงหน้าก่อนได้รับแต่งตั้ง แล้วมากระทำการหรือไม่กระทำการในตำแหน่งภายหลังเพื่อตอบแทนประโยชน์นั้น หากไม่มีมาตรานี้ ผู้กระทำอาจอ้างว่าขณะรับยังไม่ใช่เจ้าพนักงานจึงไม่ผิด กฎหมายจึงบัญญัติไว้ชัดเจน และไม่มีเกณฑ์มูลค่าขั้นต่ำ

ตอบข้อ 2. เพราะเป็นการใช้อำนาจที่รัฐและประชาชนมอบความไว้วางใจให้ ไปแสวงหาประโยชน์หรือก่อความเสียหาย ซึ่งกระทบต่อความเชื่อถือในระบบราชการโดยรวม

อำนาจของเจ้าพนักงานเป็นอำนาจที่ได้รับมอบมาเพื่อใช้เพื่อประโยชน์สาธารณะ การนำไปใช้แสวงหาประโยชน์ส่วนตัวหรือกลั่นแกล้งผู้อื่นจึงไม่ได้เสียหายเฉพาะผู้ถูกกระทำ แต่ทำลายความเชื่อถือของประชาชนต่อระบบราชการทั้งระบบ กฎหมายจึงกำหนดโทษไว้สูงเป็นพิเศษ ส่วนข้อ 3 แม้จะฟังดูสมเหตุสมผล แต่หลักที่ว่าความไม่รู้กฎหมายไม่เป็นข้อแก้ตัวใช้กับทุกคนอยู่แล้ว จึงไม่ใช่เหตุผลของการเพิ่มโทษ

ตอบข้อ 1. ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 154

มาตรา 154 บัญญัติความผิดสำหรับเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่เรียกเก็บหรือตรวจสอบภาษีอากร ค่าธรรมเนียม หรือเงินอื่นใด แล้วละเว้นไม่เรียกเก็บ หรือเรียกเก็บน้อยกว่าที่ต้องเรียกเก็บ โดยทุจริต หรือกระทำการหรือไม่กระทำการเพื่อให้ผู้มีหน้าที่เสียภาษีมิต้องเสียหรือเสียน้อยไปกว่าที่จะต้องเสีย เป็นการปกป้องรายได้ของแผ่นดินโดยตรง

ตอบข้อ 2. อาจเป็นความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการ เพราะเป็นการใช้ทรัพย์สินและงบประมาณของราชการเพื่อประโยชน์ส่วนตัวโดยไม่มีอำนาจ

การนำทรัพย์สินและงบประมาณของทางราชการไปใช้เพื่อประโยชน์ส่วนตัวโดยไม่มีอำนาจ เข้าลักษณะแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเอง จึงอาจเป็นทั้งความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการและความผิดทางวินัย ทั้งยังต้องชดใช้ค่าเสียหายทางแพ่งด้วย การที่ไม่มีผู้ร้องเรียนไม่ทำให้การกระทำนั้นชอบด้วยกฎหมาย เพราะเป็นความผิดอาญาแผ่นดิน

ตอบข้อ 2. เป็นสถานการณ์ที่ประโยชน์ส่วนตนอาจมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจในหน้าที่ ซึ่งเจ้าหน้าที่ต้องเปิดเผยและถอนตัวจากการพิจารณา แม้ยังไม่เกิดความเสียหาย

ผลประโยชน์ทับซ้อนคือสถานการณ์ที่ประโยชน์ส่วนตนอาจกระทบความเป็นกลางในการปฏิบัติหน้าที่ กฎหมายจึงกำหนดให้เจ้าหน้าที่ที่มีส่วนได้เสียต้องหยุดการพิจารณาและแจ้งผู้บังคับบัญชา และในบางกรณีการเข้ามีส่วนได้เสียก็เป็นความผิดอาญาตามมาตรา 152 เอง จุดสำคัญคือกฎหมายป้องกันไว้ตั้งแต่ก่อนเกิดความเสียหาย ไม่ต้องรอให้มีการทุจริตจริง

ตอบข้อ 2. เป็นความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ในการยุติธรรม ซึ่งประมวลกฎหมายอาญาบัญญัติไว้เป็นอีกหมวดหนึ่งต่างหากและมีโทษหนัก

ประมวลกฎหมายอาญาแยก "ความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ในการยุติธรรม" ไว้อีกหมวดหนึ่งต่างหากจากความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการทั่วไป ครอบคลุมเจ้าพนักงานในการยุติธรรม เช่น พนักงานสอบสวน พนักงานอัยการ และเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจสืบสวน โดยกำหนดโทษไว้หนัก เพราะกระทบต่อกระบวนการยุติธรรมซึ่งเป็นหลักประกันสุดท้ายของประชาชน

ตอบข้อ 4. ต้องมีความเสียหายเป็นตัวเงินเกิดขึ้นจริงแก่ทางราชการ

องค์ประกอบของมาตรา 157 คือผู้กระทำเป็นเจ้าพนักงาน กระทำในเรื่องที่อยู่ในอำนาจหน้าที่ และมีเจตนาพิเศษคือเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือกระทำโดยทุจริต แต่กฎหมายใช้ถ้อยคำว่า "เพื่อให้เกิดความเสียหาย" ซึ่งเป็นเรื่องของเจตนา ไม่ได้กำหนดให้ความเสียหายต้องเกิดขึ้นจริง และความเสียหายก็ไม่จำกัดเฉพาะที่เป็นตัวเงิน อาจเป็นความเสียหายต่อสิทธิ เสรีภาพ หรือชื่อเสียงก็ได้

ตอบข้อ 2. รับผิดตามบทเฉพาะสำหรับเจ้าพนักงานซึ่งมีโทษหนักกว่าการปลอมเอกสารของบุคคลทั่วไป

มาตรา 161 บัญญัติไว้เฉพาะสำหรับเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่ทำเอกสาร กรอกข้อความลงในเอกสาร หรือดูแลรักษาเอกสาร แล้วกระทำการปลอมเอกสารโดยอาศัยโอกาสที่ตนมีหน้าที่นั้น โทษหนักกว่าการปลอมเอกสารของบุคคลทั่วไป เพราะเอกสารราชการเป็นสิ่งที่ประชาชนต้องเชื่อถือได้ และผู้กระทำอาศัยอำนาจที่รัฐมอบให้เป็นเครื่องมือ

ตอบข้อ 2. ไม่รับ และหากปฏิเสธไม่ได้ให้รายงานผู้บังคับบัญชาและส่งมอบให้หน่วยงานตามระเบียบ

การรับทรัพย์สินจากผู้มีส่วนได้เสียในเรื่องที่ตนมีอำนาจพิจารณา เสี่ยงเข้าข่ายเจ้าพนักงานรับสินบนตามมาตรา 149 ซึ่งสำเร็จตั้งแต่การรับหรือยอมจะรับ โดยไม่ต้องรอว่าจะเอื้อประโยชน์ให้จริงหรือไม่ แนวปฏิบัติที่ปลอดภัยคือปฏิเสธตั้งแต่ต้น หากปฏิเสธไม่ได้ตามธรรมเนียมก็ต้องรายงานผู้บังคับบัญชาและส่งมอบตามระเบียบว่าด้วยการให้หรือรับของขวัญของเจ้าหน้าที่ของรัฐ การนำไปบริจาคเองไม่ลบล้างการรับที่เกิดขึ้นแล้ว