แนวข้อสอบ พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง 22 ข้อ พร้อมเฉลย

ตอบข้อ 2. พ.ศ. 2539

พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 เป็นกฎหมายที่วางหลักเกณฑ์ขั้นตอนการออกคำสั่งทางปกครองให้เป็นธรรมและตรวจสอบได้ เช่น การให้โอกาสคู่กรณีโต้แย้งแสดงพยานหลักฐาน และการต้องแสดงเหตุผลประกอบคำสั่ง

ตอบข้อ 2. 15 วัน

ตาม พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 ให้อุทธรณ์คำสั่งทางปกครองต่อเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่ง ภายใน 15 วันนับแต่วันที่ตนได้รับแจ้งคำสั่ง

ตอบข้อ 1. เหตุผล ซึ่งประกอบด้วยข้อเท็จจริงอันเป็นสาระสำคัญ ข้อกฎหมายที่อ้างอิง และข้อพิจารณา

มาตรา 37 กำหนดว่าคำสั่งทางปกครองที่ทำเป็นหนังสือต้องจัดให้มีเหตุผล ซึ่งอย่างน้อยต้องประกอบด้วยข้อเท็จจริงอันเป็นสาระสำคัญ ข้อกฎหมายที่อ้างอิง และข้อพิจารณาข้อสนับสนุนในการใช้ดุลพินิจ

ตอบข้อ 2. ตั้งแต่ขณะที่ผู้นั้นได้รับแจ้งเป็นต้นไป

พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 กำหนดว่าคำสั่งทางปกครองย่อมมีผลใช้ยันต่อบุคคลตั้งแต่ขณะที่ผู้นั้นได้รับแจ้งเป็นต้นไป — การลงนามอย่างเดียวยังไม่ผูกพันผู้รับคำสั่ง

ตอบข้อ 2. ยื่นต่อเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งทางปกครองนั้น

มาตรา 44 กำหนดให้คู่กรณีอุทธรณ์คำสั่งทางปกครองโดย "ยื่นต่อเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งทางปกครอง" นั้นเอง เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ออกคำสั่งทบทวนคำสั่งของตนก่อน ตัวลวง: การฟ้องศาลปกครองต้องผ่านขั้นตอนอุทธรณ์ภายในฝ่ายปกครองให้ครบก่อน จึงไม่ใช่ช่องทางแรก ส่วนผู้บังคับบัญชาสูงสุดจะเข้ามาในฐานะ "ผู้มีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์" ก็ต่อเมื่อเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งไม่เห็นด้วยกับคำอุทธรณ์แล้วรายงานขึ้นไป และคณะกรรมการวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองมีหน้าที่ให้คำปรึกษา ไม่ใช่หน่วยรับอุทธรณ์

ตอบข้อ 3. ระยะเวลาอุทธรณ์ขยายเป็น 1 ปี นับแต่วันที่ได้รับคำสั่งทางปกครอง

มาตรา 40 กำหนดว่าคำสั่งทางปกครองที่อาจอุทธรณ์ได้ ต้องระบุกรณีที่อาจอุทธรณ์ ระยะเวลาอุทธรณ์ และหน่วยงานที่รับอุทธรณ์ หากไม่ได้ระบุ ระยะเวลาอุทธรณ์จะเริ่มนับใหม่ตั้งแต่วันที่ได้รับแจ้งหลักเกณฑ์ดังกล่าว และหากไม่มีการแจ้งใหม่เลย โดยระยะเวลาเดิมสั้นกว่าหนึ่งปี ให้ขยายเป็นหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับคำสั่ง ตัวลวง: การละเลยข้อนี้ไม่ทำให้คำสั่งเป็นโมฆะ และไม่ทำให้คู่กรณีเสียสิทธิ กฎหมายกลับคุ้มครองคู่กรณีด้วยการขยายเวลา

ตอบข้อ 1. ไม่เป็นเหตุให้ทุเลาการบังคับตามคำสั่ง เว้นแต่จะมีการสั่งให้ทุเลาการบังคับ

หลักตามมาตรา 44 วรรคสามคือ "การอุทธรณ์ไม่เป็นเหตุให้ทุเลาการบังคับตามคำสั่งทางปกครอง เว้นแต่จะมีการสั่งให้ทุเลาการบังคับ" กล่าวคือคำสั่งทางปกครองยังมีผลบังคับอยู่ระหว่างการพิจารณาอุทธรณ์ ตัวลวงที่พบบ่อยคือเข้าใจว่าการอุทธรณ์ทำให้คำสั่งสะดุดหยุดลงหรือทุเลาโดยอัตโนมัติ ซึ่งไม่ถูกต้อง การทุเลาต้องมีคำสั่งให้ทุเลาเป็นการเฉพาะ

ตอบข้อ 4. 30 วัน

มาตรา 45 กำหนดให้เจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งพิจารณาคำอุทธรณ์และแจ้งผู้อุทธรณ์โดยไม่ชักช้า แต่ต้องไม่เกิน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์ ตัวลวง: 15 วันเป็นระยะเวลาที่คู่กรณีต้องใช้ในการ "ยื่น" อุทธรณ์ (มาตรา 44) ไม่ใช่ระยะเวลาที่เจ้าหน้าที่ใช้ "พิจารณา" อุทธรณ์ ต้องแยกสองตัวเลขนี้ให้ชัด

ตอบข้อ 2. มีหนังสือแจ้งผู้อุทธรณ์ทราบก่อนครบกำหนด และขยายเวลาพิจารณาได้อีกไม่เกิน 30 วัน

มาตรา 45 กำหนดให้ผู้มีอำนาจพิจารณาคำอุทธรณ์พิจารณาให้แล้วเสร็จภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับรายงาน หากมีเหตุจำเป็นไม่อาจพิจารณาให้แล้วเสร็จได้ทัน ต้องมีหนังสือแจ้งให้ผู้อุทธรณ์ทราบก่อนครบกำหนด และขยายระยะเวลาพิจารณาออกไปได้อีกไม่เกิน 30 วัน ตัวลวง: กฎหมายไม่ได้กำหนดให้การพ้นกำหนดเวลามีผลเป็นการยกคำอุทธรณ์หรือเป็นการชนะคดีของผู้อุทธรณ์โดยอัตโนมัติ

ตอบข้อ 3. ผู้ยื่นคำขอหรือผู้คัดค้านคำขอ ผู้อยู่ในบังคับหรือจะอยู่ในบังคับของคำสั่งทางปกครอง และผู้ซึ่งได้เข้ามาในกระบวนพิจารณาเพราะสิทธิของตนจะถูกกระทบจากผลของคำสั่ง

บทนิยามในมาตรา 5 กำหนดว่า "คู่กรณี" หมายความว่า ผู้ยื่นคำขอหรือผู้คัดค้านคำขอ ผู้อยู่ในบังคับหรือจะอยู่ในบังคับของคำสั่งทางปกครอง และผู้ซึ่งได้เข้ามาในกระบวนพิจารณาทางปกครองเนื่องจากสิทธิของผู้นั้นจะถูกกระทบกระเทือนจากผลของคำสั่งทางปกครอง จึงกว้างกว่าเพียงผู้ยื่นคำขอ ตัวลวง: เจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งไม่ใช่คู่กรณี และบุคคลทั่วไปที่เพียงสนใจแต่สิทธิไม่ถูกกระทบ ก็ไม่เป็นคู่กรณี

ตอบข้อ 1. มีความจำเป็นรีบด่วน หากปล่อยให้เนิ่นช้าจะเกิดความเสียหายอย่างร้ายแรงแก่ผู้หนึ่งผู้ใดหรือกระทบต่อประโยชน์สาธารณะ

มาตรา 30 วางหลัก "การรับฟังคู่กรณี" ไว้ และกำหนดข้อยกเว้นไว้อย่างจำกัด เช่น กรณีมีความจำเป็นรีบด่วนซึ่งหากปล่อยให้เนิ่นช้าจะเกิดความเสียหายอย่างร้ายแรงแก่ผู้หนึ่งผู้ใดหรือกระทบต่อประโยชน์สาธารณะ กรณีที่จะทำให้ระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดไว้ต้องล่าช้าออกไป หรือกรณีเป็นข้อเท็จจริงที่คู่กรณีให้ไว้เอง เป็นต้น ตัวลวงทั้งสามข้อเป็นเหตุผลด้านความสะดวกหรืออคติของเจ้าหน้าที่ ซึ่งไม่ใช่ข้อยกเว้นตามกฎหมายและจะทำให้คำสั่งเสียไปเพราะไม่ชอบด้วยขั้นตอน

ตอบข้อ 2. เมื่อครบกำหนด 7 วันนับแต่วันส่ง

มาตรา 71 กำหนดข้อสันนิษฐานว่า การแจ้งโดยวิธีส่งทางไปรษณีย์ตอบรับ ให้ถือว่าได้รับแจ้งเมื่อครบกำหนด 7 วันนับแต่วันส่งสำหรับกรณีภายในประเทศ (และ 15 วันนับแต่วันส่งสำหรับกรณีส่งไปยังต่างประเทศ) เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าไม่ได้รับ หรือได้รับก่อนหรือหลังจากวันนั้น ตัวลวง: 15 วันเป็นกรณีส่งไปต่างประเทศ ไม่ใช่ในประเทศ และการที่กฎหมายวางข้อสันนิษฐานไว้ ก็เพื่อไม่ให้ผู้รับหลีกเลี่ยงการรับหนังสือแล้วอ้างว่ายังไม่ได้รับแจ้ง

ตอบข้อ 4. ภายใน 90 วันนับแต่วันที่ได้รู้ถึงเหตุที่จะให้เพิกถอนคำสั่งนั้น

มาตรา 49 กำหนดว่าการเพิกถอนคำสั่งทางปกครองที่มีลักษณะเป็นการให้ประโยชน์ ต้องกระทำภายใน 90 วันนับแต่ได้รู้ถึงเหตุที่จะให้เพิกถอน (เว้นแต่คำสั่งนั้นเกิดจากการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ ปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง การข่มขู่ หรือการชักจูงใจโดยให้ทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดโดยมิชอบ ซึ่งไม่อยู่ในบังคับกำหนดเวลานี้) จุดสำคัญที่ตัวลวงพยายามหลอกคือ ระยะเวลานับจาก "วันที่รู้ถึงเหตุแห่งการเพิกถอน" ไม่ใช่นับจากวันที่ออกคำสั่งหรือวันที่แจ้งคำสั่ง

ตอบข้อ 3. อาจทำเป็นหนังสือ ด้วยวาจา หรือโดยการสื่อความหมายในรูปแบบอื่นก็ได้ แต่ต้องมีข้อความหรือความหมายที่ชัดเจนเพียงพอที่จะเข้าใจได้

มาตรา 34 กำหนดว่าคำสั่งทางปกครองอาจทำเป็นหนังสือ หรือด้วยวาจา หรือโดยการสื่อความหมายในรูปแบบอื่นก็ได้ แต่ต้องมีข้อความหรือความหมายที่ชัดเจนเพียงพอที่จะเข้าใจได้ เช่น สัญญาณไฟจราจรหรือเครื่องหมายจราจรก็ถือเป็นคำสั่งทางปกครองโดยการสื่อความหมายรูปแบบอื่น ตัวลวงคือความเข้าใจผิดว่าคำสั่งทางปกครองต้องทำเป็นหนังสือเสมอ

ตอบข้อ 1. ภายใน 7 วัน

มาตรา 35 กำหนดว่า ถ้าคำสั่งทางปกครองเป็นคำสั่งด้วยวาจา และผู้รับคำสั่งร้องขอโดยมีเหตุอันสมควรภายใน 7 วันนับแต่วันที่มีคำสั่ง เจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งต้องยืนยันคำสั่งนั้นเป็นหนังสือ ประโยชน์คือทำให้ผู้รับคำสั่งมีหลักฐานสำหรับใช้อุทธรณ์หรือโต้แย้งต่อไป ตัวลวง: 15 วันคือระยะเวลายื่นอุทธรณ์ตามมาตรา 44 ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการขอให้ยืนยันคำสั่งเป็นหนังสือ

ตอบข้อ 2. คู่กรณีมีสิทธินำทนายความหรือที่ปรึกษาของตนเข้ามาในการพิจารณาทางปกครองได้

กฎหมายรับรองว่าคู่กรณีมีสิทธินำทนายความหรือที่ปรึกษาของตนเข้ามาในการพิจารณาทางปกครองได้ (มาตรา 23) และยังอาจมีหนังสือแต่งตั้งให้ผู้บรรลุนิติภาวะกระทำการแทนตนได้ (มาตรา 24) ตัวเลือกที่ 1 และ 4 จึงขัดกับกฎหมาย ส่วนตัวเลือกที่ 3 ผิดตรงคำว่า "เสมอ" เพราะแม้คู่กรณีมีสิทธิขอตรวจดูเอกสารที่จำเป็นต่อการโต้แย้งหรือป้องกันสิทธิของตน แต่เจ้าหน้าที่อาจไม่อนุญาตได้หากเป็นกรณีที่ต้องรักษาไว้เป็นความลับ

ตอบข้อ 3. ถือว่าความบกพร่องนั้นได้รับการแก้ไขเยียวยาแล้ว ไม่เป็นเหตุให้คำสั่งไม่สมบูรณ์

กฎหมาย (มาตรา 41) เปิดช่องให้แก้ไขเยียวยาความบกพร่องบางประการของคำสั่งทางปกครองได้ เช่น กรณีคำสั่งที่ต้องจัดให้มีเหตุผล แต่ไม่ได้จัดให้มี หากได้จัดให้มีเหตุผลนั้นในภายหลัง ก็ไม่เป็นเหตุให้คำสั่งไม่สมบูรณ์ โดยการเยียวยาต้องกระทำก่อนสิ้นสุดกระบวนพิจารณาอุทธรณ์ ในโจทย์นี้เจ้าหน้าที่ดำเนินการทันภายในกรอบเวลาดังกล่าว ตัวลวง: ความบกพร่องด้านเหตุผลไม่ได้ทำให้คำสั่งเป็นโมฆะโดยอัตโนมัติ และไม่จำเป็นต้องออกคำสั่งใหม่

ตอบข้อ 2. เป็นคู่สมรสของคู่กรณี

กฎหมายห้ามเจ้าหน้าที่ที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับคู่กรณีทำการพิจารณา ได้แก่ เป็นคู่กรณีเอง เป็นคู่หมั้นหรือคู่สมรส เป็นญาติ เป็นหรือเคยเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมหรือตัวแทน และเป็นเจ้าหนี้ ลูกหนี้ หรือนายจ้างของคู่กรณี ส่วนความสัมพันธ์ห่าง ๆ อย่างเพื่อนร่วมรุ่นหรืออยู่พื้นที่เดียวกันไม่เข้าข้อห้ามโดยอัตโนมัติ

ตอบข้อ 3. การพิจารณาพิพากษาคดีของศาล

กฎหมายฉบับนี้กำหนดข้อยกเว้นไว้ชัดว่าไม่ใช้บังคับแก่การพิจารณาของรัฐสภาและคณะรัฐมนตรี การพิจารณาพิพากษาคดีของศาล และการดำเนินงานตามกระบวนการยุติธรรมทางอาญา เพราะกระบวนการเหล่านั้นมีกฎหมายวิธีพิจารณาของตนเองอยู่แล้ว ส่วนอีกสามตัวเลือกล้วนเป็นคำสั่งทางปกครองของฝ่ายปกครองที่อยู่ในบังคับเต็มที่

ตอบข้อ 2. มีสิทธิขอตรวจดูเอกสารที่จำเป็นต้องรู้เพื่อการโต้แย้งหรือชี้แจงหรือป้องกันสิทธิของตน

คู่กรณีมีสิทธิขอตรวจดูเอกสารที่จำเป็นต้องรู้เพื่อโต้แย้ง ชี้แจง หรือป้องกันสิทธิของตน เพราะจะโต้แย้งได้ต้องรู้ก่อนว่าถูกกล่าวหาด้วยข้อเท็จจริงใด แต่สิทธินี้ไม่ใช่สิทธิเด็ดขาด เจ้าหน้าที่ปฏิเสธได้หากเป็นเอกสารที่ยังไม่ได้จัดทำเสร็จ หรือการเปิดเผยจะกระทบต่อประโยชน์สาธารณะหรือประโยชน์ของบุคคลอื่น

ตอบข้อ 2. เมื่อมีความจำเป็นเร่งด่วน หากปล่อยให้เนิ่นช้าจะเกิดความเสียหายอย่างร้ายแรงแก่ผู้หนึ่งผู้ใดหรือกระทบประโยชน์สาธารณะ

หลักคือต้องให้คู่กรณีมีโอกาสทราบข้อเท็จจริงและโต้แย้งก่อนออกคำสั่งที่กระทบสิทธิ แต่มีข้อยกเว้นเมื่อมีความจำเป็นเร่งด่วนที่หากปล่อยให้ล่าช้าจะเสียหายร้ายแรง เมื่อจะทำให้ระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดไว้ต้องล่าช้าออกไป หรือเป็นมาตรการบังคับทางปกครอง ทั้งนี้ต้องเป็นเหตุตามกฎหมาย ไม่ใช่ความสะดวกของเจ้าหน้าที่

ตอบข้อ 2. คำสั่งไม่อนุมัติคำขอต่อใบอนุญาตของนาย ก. เป็นการเฉพาะราย

คำสั่งทางปกครองคือการใช้อำนาจตามกฎหมายของเจ้าหน้าที่ที่มีผลเป็นการสร้าง เปลี่ยนแปลง โอน สงวน ระงับ หรือมีผลกระทบต่อสถานภาพของสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคล โดยมุ่งใช้กับ "กรณีเฉพาะราย" การไม่อนุมัติคำขอของนาย ก. จึงเข้านิยาม ส่วนกฎกระทรวงและพระราชบัญญัติเป็น "กฎ" ที่ใช้บังคับเป็นการทั่วไป และหนังสือเวียนภายในไม่ได้กระทบสิทธิของประชาชนโดยตรง