แนวข้อสอบ พ.ร.ฎ. หลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี 22 ข้อ พร้อมเฉลย

ตอบข้อ 3. พ.ศ. 2546

พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546 เป็นกฎหมายหลักที่วางกรอบการบริหารราชการให้เกิดผลสัมฤทธิ์ คุ้มค่า และตอบสนองความต้องการของประชาชน (ต่อมามีฉบับที่ 2 พ.ศ. 2562 แก้ไขเพิ่มเติม)

ตอบข้อ 3. เพิ่มขั้นตอนการปฏิบัติงานให้รัดกุมที่สุด

พระราชกฤษฎีกาฯ มุ่ง "ลด" ขั้นตอนการปฏิบัติงานที่ไม่จำเป็น ไม่ใช่เพิ่มขั้นตอน เป้าหมายที่กฎหมายกำหนดได้แก่ เกิดประโยชน์สุขของประชาชน เกิดผลสัมฤทธิ์ต่อภารกิจของรัฐ มีประสิทธิภาพและคุ้มค่า ลดขั้นตอนที่เกินความจำเป็น และอำนวยความสะดวกแก่ประชาชน

ตอบข้อ 4. ทำให้ส่วนราชการมีกำไรสูงสุดจากการให้บริการ

เป้าหมายตามมาตรา 6 มี 7 ประการ เช่น เกิดประโยชน์สุขของประชาชน เกิดผลสัมฤทธิ์ต่อภารกิจของรัฐ มีประสิทธิภาพและคุ้มค่า ลดขั้นตอนที่เกินจำเป็น และประเมินผลอย่างสม่ำเสมอ — ราชการไม่ได้มุ่งแสวงหากำไร

ตอบข้อ 2. ลดขั้นตอนการปฏิบัติงานที่เกินความจำเป็นและกระจายอำนาจตัดสินใจ

พ.ร.ฎ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546 มุ่งให้ราชการไม่มีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกินความจำเป็น กระจายอำนาจการตัดสินใจ และอำนวยความสะดวกแก่ประชาชน

ตอบข้อ 3. 7 ประการ

พระราชกฤษฎีกาฯ พ.ศ. 2546 กำหนดเป้าหมายของการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีไว้ 7 ประการ ได้แก่ (1) เกิดประโยชน์สุขของประชาชน (2) เกิดผลสัมฤทธิ์ต่อภารกิจของรัฐ (3) มีประสิทธิภาพและเกิดความคุ้มค่าในเชิงภารกิจของรัฐ (4) ไม่มีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกินความจำเป็น (5) มีการปรับปรุงภารกิจของส่วนราชการให้ทันต่อสถานการณ์ (6) ประชาชนได้รับการอำนวยความสะดวกและได้รับการตอบสนองความต้องการ และ (7) มีการประเมินผลการปฏิบัติราชการอย่างสม่ำเสมอ ตัวเลข 5, 6 และ 9 เป็นตัวลวงที่มักสับสนกับจำนวนหลักธรรมาภิบาลหรือจำนวนหมวดของกฎหมาย

ตอบข้อ 2. ก.พ.ร. (คณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ)

พระราชกฤษฎีกาฯ กำหนดบทบาทของ ก.พ.ร. (คณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ) ไว้หลายมาตรา ทั้งการกำหนดหลักเกณฑ์การกระจายอำนาจตัดสินใจ การกำหนดหลักเกณฑ์การประเมินผลการปฏิบัติราชการ และการเสนอคณะรัฐมนตรีให้จัดสรรเงินรางวัลแก่ส่วนราชการที่มีผลงานดี ตัวลวง ก.พ. ดูแลการบริหารงานบุคคลของข้าราชการพลเรือน ก.พ.ค. ทำหน้าที่พิจารณาอุทธรณ์และร้องทุกข์ ส่วน ป.ป.ช. ทำหน้าที่ปราบปรามการทุจริต ไม่ใช่ผู้ขับเคลื่อนพระราชกฤษฎีกาฉบับนี้

ตอบข้อ 1. ปลัดกระทรวง

พระราชกฤษฎีกาฯ หมวดการลดขั้นตอนการปฏิบัติงาน กำหนดให้เป็นหน้าที่ของปลัดกระทรวงที่จะจัดให้ส่วนราชการภายในกระทรวงซึ่งรับผิดชอบงานบริการประชาชน ร่วมกันจัดตั้งศูนย์บริการร่วม เพื่อให้ประชาชนติดต่อสอบถาม ขอทราบข้อมูล ขออนุญาต หรือขออนุมัติได้ ณ ที่แห่งเดียว (One Stop Service) ตัวลวงที่เป็นฝ่ายการเมือง (รัฐมนตรี/นายกรัฐมนตรี) ผิด เพราะกฎหมายมุ่งให้ฝ่ายประจำผู้บังคับบัญชาสูงสุดของกระทรวงเป็นผู้ดำเนินการ ส่วนเลขาธิการ ก.พ.ร. เป็นฝ่ายกำหนดหลักเกณฑ์และส่งเสริม ไม่ใช่ผู้จัดตั้งศูนย์ในกระทรวงอื่น

ตอบข้อ 4. ถือว่าเป็นการยื่นคำขอต่อส่วนราชการที่เกี่ยวข้องแล้ว และศูนย์ฯ ต้องส่งเรื่องต่อให้ส่วนราชการนั้นดำเนินการ

หัวใจของศูนย์บริการร่วมคือการลดขั้นตอนและอำนวยความสะดวกแก่ประชาชน กฎหมายจึงกำหนดให้ถือว่าการยื่นคำขอหรือเอกสาร ณ ศูนย์บริการร่วม เป็นการยื่นต่อส่วนราชการที่เกี่ยวข้องแล้ว โดยเจ้าหน้าที่ศูนย์ฯ มีหน้าที่รับเรื่องและส่งต่อให้ส่วนราชการเจ้าของเรื่องดำเนินการ ตัวลวงทุกข้อสะท้อนแนวคิดเก่าที่ผลักภาระให้ประชาชนต้องวิ่งติดต่อหลายหน่วยงาน ซึ่งขัดกับเจตนารมณ์ของพระราชกฤษฎีกาฉบับนี้

ตอบข้อ 2. 15 วัน

พระราชกฤษฎีกาฯ หมวดการอำนวยความสะดวกและการตอบสนองความต้องการของประชาชน กำหนดให้ส่วนราชการต้องตอบคำถามหรือแจ้งการดำเนินการให้ผู้ติดต่อทราบภายใน 15 วัน หรือภายในกำหนดเวลาแล้วเสร็จของงานนั้นที่ได้ประกาศไว้ ตัวเลข 30 และ 60 วันเป็นตัวลวงที่มักสับสนกับกำหนดเวลาอุทธรณ์คำสั่งทางปกครอง ส่วน 7 วันไม่มีบทบัญญัติรองรับ

ตอบข้อ 3. เพื่อให้เกิดความรวดเร็ว ลดขั้นตอนการปฏิบัติราชการ และมุ่งผลให้เกิดความสะดวกรวดเร็วในการบริการประชาชน

การกระจายอำนาจการตัดสินใจอยู่ในหมวดการลดขั้นตอนการปฏิบัติงาน โดยกฎหมายระบุชัดว่าต้องมุ่งผลให้เกิดความสะดวกและรวดเร็วในการบริการประชาชน ตัวลวงข้อแรกผิด เพราะการกระจายอำนาจไม่ได้ปลดเปลื้องความรับผิดชอบในการกำกับดูแล ข้อที่สองผิดเพราะขัดกับเจตนารมณ์การลดขั้นตอนและความคุ้มค่า ส่วนข้อสุดท้ายผิดเพราะกฎหมายบังคับให้ต้องมีหลักเกณฑ์การควบคุม ติดตาม และกำกับดูแลการใช้อำนาจนั้นด้วย

ตอบข้อ 1. กำหนดหลักเกณฑ์การควบคุม ติดตาม และกำกับดูแลการใช้อำนาจของผู้รับมอบอำนาจ

พระราชกฤษฎีกาฯ กำหนดว่าเมื่อกระจายอำนาจการตัดสินใจแล้ว ส่วนราชการต้องกำหนดหลักเกณฑ์การควบคุม ติดตาม และกำกับดูแลการใช้อำนาจนั้น เพื่อให้การกระจายอำนาจมาพร้อมความรับผิดชอบ (accountability) ตัวลวงข้อ 2 และ 4 เข้าใจผิดว่า "ลดขั้นตอน" แปลว่าเลิกตรวจสอบ ส่วนข้อ 3 ขัดกับเจตนารมณ์โดยตรง เพราะการต้องขอความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีทุกครั้งคือการเพิ่มขั้นตอนเกินความจำเป็น

ตอบข้อ 4. ผลสัมฤทธิ์ของภารกิจ คุณภาพการให้บริการ ความพึงพอใจของประชาชนผู้รับบริการ และความคุ้มค่าในภารกิจ

หมวดการประเมินผลการปฏิบัติราชการกำหนดให้ส่วนราชการจัดให้มีคณะผู้ประเมินอิสระประเมินผลสัมฤทธิ์ของภารกิจ คุณภาพการให้บริการ ความพึงพอใจของประชาชนผู้รับบริการ และความคุ้มค่าในภารกิจ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่ ก.พ.ร. กำหนด ตัวลวงทั้งสามข้อวัดแต่ "ปัจจัยนำเข้า" หรือปริมาณงานภายใน ซึ่งไม่สะท้อนผลลัพธ์ต่อประชาชนตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย

ตอบข้อ 2. ก.พ.ร. เสนอคณะรัฐมนตรีจัดสรรเงินเพิ่มพิเศษเป็นบำเหน็จความชอบ หรือเงินรางวัลการเพิ่มประสิทธิภาพให้แก่ส่วนราชการนั้น

พระราชกฤษฎีกาฯ วางกลไกจูงใจไว้ว่า หากส่วนราชการให้บริการที่มีคุณภาพ เป็นที่พึงพอใจของประชาชน หรือเพิ่มผลสัมฤทธิ์และลดค่าใช้จ่ายต่อหน่วยได้ตามหลักเกณฑ์ที่ ก.พ.ร. กำหนด ให้ ก.พ.ร. เสนอคณะรัฐมนตรีจัดสรรเงินเพิ่มพิเศษเป็นบำเหน็จความชอบหรือเงินรางวัลการเพิ่มประสิทธิภาพ ตัวลวงข้อ 3 ขัดกับหลักการจูงใจโดยตรง (ถ้าประหยัดแล้วถูกตัดงบ ย่อมไม่มีใครประหยัด) ส่วนข้อ 1 และ 4 ไม่มีบทบัญญัติใดรองรับ

ตอบข้อ 3. ระยะเวลาแล้วเสร็จของงานแต่ละงาน

หมวดการอำนวยความสะดวกและการตอบสนองความต้องการของประชาชน กำหนดให้ส่วนราชการกำหนด "ระยะเวลาแล้วเสร็จของงานแต่ละงาน" และประกาศให้ประชาชนและข้าราชการทราบทั่วกัน เพื่อให้ประชาชนคาดหมายและตรวจสอบได้ โดยเป็นหน้าที่ของผู้บังคับบัญชาที่ต้องกำกับให้งานเสร็จตามกำหนด ตัวลวงข้อ 1 และ 4 ขัดหลักการให้บริการที่เสมอภาคและไม่มีกฎหมายรองรับ ส่วนข้อ 2 เป็นข้อมูลบุคคลที่ไม่เกี่ยวกับการกำหนดมาตรฐานระยะเวลาบริการ

ตอบข้อ 4. หลักความโปร่งใสและการอำนวยความสะดวก ให้ประชาชนทราบขั้นตอนและตรวจสอบความล่าช้าได้

การเปิดเผยแผนภูมิขั้นตอนและระยะเวลาการดำเนินการทำให้ประชาชนรู้ล่วงหน้าว่างานของตนต้องผ่านกี่ขั้นตอน ใช้เวลาเท่าใด และสามารถตรวจสอบได้เมื่อเกิดความล่าช้า จึงเป็นทั้งการอำนวยความสะดวกและการสร้างความโปร่งใส ตัวลวงข้อ 1 และ 2 ขัดกับเจตนารมณ์ของพระราชกฤษฎีกาฯ โดยตรง ส่วนข้อ 3 เป็นผลพลอยได้ที่ไม่ใช่วัตถุประสงค์ของบทบัญญัตินี้

ตอบข้อ 1. โดยปกติให้สั่งเป็นลายลักษณ์อักษร เว้นแต่มีความจำเป็นจะสั่งด้วยวาจาก็ได้ แต่ผู้รับคำสั่งต้องบันทึกคำสั่งนั้นไว้เป็นลายลักษณ์อักษร

พระราชกฤษฎีกาฯ วางหลักว่าการสั่งราชการโดยปกติให้ทำเป็นลายลักษณ์อักษร แต่หากผู้บังคับบัญชามีความจำเป็นที่ไม่อาจสั่งเป็นลายลักษณ์อักษรในขณะนั้น จะสั่งด้วยวาจาก็ได้ โดยผู้รับคำสั่งต้องบันทึกคำสั่งด้วยวาจาไว้เป็นลายลักษณ์อักษร และเมื่อปฏิบัติแล้วให้บันทึกรายงานให้ผู้สั่งทราบ ตัวลวงข้อ 2 เคร่งเกินไป (กฎหมายเปิดช่องให้สั่งด้วยวาจาได้ในกรณีจำเป็น) ข้อ 3 หละหลวมเกินไปเพราะละเลยหน้าที่บันทึก และข้อ 4 กลับหลักของกฎหมาย

ตอบข้อ 3. ต้องจัดทำหลักเกณฑ์การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีของตนเอง โดยอย่างน้อยต้องมีเรื่องการลดขั้นตอนการปฏิบัติงาน และการอำนวยความสะดวกและตอบสนองความต้องการของประชาชน

คำนิยาม "ส่วนราชการ" ตามพระราชกฤษฎีกาฯ ไม่รวมองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น แต่กฎหมายกำหนดให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดทำหลักเกณฑ์การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีของตนขึ้น โดยอย่างน้อยต้องมีหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการลดขั้นตอนการปฏิบัติงาน และการอำนวยความสะดวกและการตอบสนองความต้องการของประชาชน ตัวลวงข้อ 1 ผิดเพราะท้องถิ่นไม่ได้หลุดพ้นจากหลักธรรมาภิบาล ข้อ 2 ผิดเพราะไม่ได้ถูกบังคับใช้ทุกมาตราโดยตรง และข้อ 4 ไม่มีบทบัญญัติรองรับ

ตอบข้อ 2. ดำเนินการโดยเปิดเผยและเที่ยงธรรม โดยพิจารณาประโยชน์และผลเสียทางสังคม ภาระต่อประชาชน คุณภาพ วัตถุประสงค์ที่จะใช้ ราคา และประโยชน์ระยะยาวประกอบกัน

หมวดการบริหารราชการอย่างมีประสิทธิภาพและเกิดความคุ้มค่าในเชิงภารกิจของรัฐ กำหนดให้การจัดซื้อจัดจ้างต้องกระทำโดยเปิดเผยและเที่ยงธรรม โดยพิจารณาประโยชน์และผลเสียทางสังคม ภาระต่อประชาชน คุณภาพ วัตถุประสงค์ที่จะใช้ ราคา และประโยชน์ระยะยาวประกอบกัน จึงเป็นการปฏิเสธการยึดราคาต่ำสุดเป็นเกณฑ์เดียว (ตัวลวงข้อ 1 ซึ่งเป็นความเข้าใจผิดที่พบบ่อย เพราะของถูกที่คุณภาพต่ำอาจไม่คุ้มค่าในระยะยาว) ส่วนข้อ 3 และ 4 ขัดหลักความเปิดเผยและเที่ยงธรรมโดยตรง

ตอบข้อ 3. 4 ปี

แผนการบริหารราชการแผ่นดินจัดทำเป็นแผนสี่ปี ให้สอดคล้องกับวาระการดำรงตำแหน่งของคณะรัฐมนตรี โดยนำนโยบายที่แถลงต่อรัฐสภามาแปลงเป็นแผน จากนั้นส่วนราชการจึงจัดทำแผนปฏิบัติราชการของตนให้สอดรับกันอีกชั้นหนึ่ง เป็นการเชื่อมนโยบายระดับชาติลงมาถึงงานประจำวันของหน่วยงาน

ตอบข้อ 2. ให้รู้ต้นทุนที่แท้จริงเพื่อประเมินความคุ้มค่าและหาทางลดรายจ่ายโดยไม่กระทบคุณภาพบริการ

บัญชีต้นทุนต่อหน่วยของงานบริการสาธารณะทำให้ส่วนราชการรู้ว่าบริการแต่ละอย่างใช้ทรัพยากรเท่าใดจริง ๆ ซึ่งเป็นข้อมูลพื้นฐานของหลัก "ความคุ้มค่าในเชิงภารกิจของรัฐ" เมื่อพบว่าต้นทุนสูงกว่าที่ควรต้องจัดทำแผนลดรายจ่ายต่อหน่วย โดยยังคงคุณภาพบริการไว้ ไม่ใช่การผลักภาระเป็นค่าธรรมเนียมให้ประชาชน

ตอบข้อ 1. ว่าภารกิจใดควรยกเลิก ปรับปรุง หรือเปลี่ยนแปลงวิธีดำเนินการ ให้สอดคล้องกับสถานการณ์และงบประมาณ

กฎหมายบังคับให้ทบทวนภารกิจว่ายังจำเป็นอยู่หรือไม่ สอดคล้องกับแผนการบริหารราชการแผ่นดิน กำลังเงินงบประมาณ และสถานการณ์ที่เปลี่ยนไปเพียงใด หากภารกิจใดหมดความจำเป็นหรือซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่น ต้องเสนอให้ยกเลิกหรือปรับปรุง หลักนี้ตอบเป้าหมายที่ว่าไม่ให้มีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกินความจำเป็น

ตอบข้อ 2. จัดทำแผนปฏิบัติราชการของส่วนราชการให้สอดคล้องกับแผนการบริหารราชการแผ่นดิน

ส่วนราชการต้องจัดทำแผนปฏิบัติราชการของตนให้สอดคล้องกับแผนการบริหารราชการแผ่นดิน ทั้งแผนสี่ปีและแผนปฏิบัติราชการประจำปี โดยแผนประจำปีต้องระบุสาระสำคัญของภารกิจ เป้าหมาย ผลสัมฤทธิ์ และงบประมาณที่ต้องใช้ แล้วเสนอรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบ เพื่อใช้เป็นฐานในการขอตั้งงบประมาณต่อไป