แนวข้อสอบ พ.ร.บ. ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ 21 ข้อ พร้อมเฉลย

ตอบข้อ 2. ฟ้องหน่วยงานของรัฐที่เจ้าหน้าที่สังกัด

พ.ร.บ. ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. 2539 กำหนดว่า ถ้าเป็นการกระทำละเมิดในการปฏิบัติหน้าที่ ผู้เสียหายต้องฟ้อง "หน่วยงานของรัฐ" จะฟ้องเจ้าหน้าที่โดยตรงไม่ได้ เพื่อคุ้มครองเจ้าหน้าที่ให้ปฏิบัติงานได้โดยไม่หวาดกลัว ส่วนหน่วยงานจะไล่เบี้ยเอากับเจ้าหน้าที่ได้เฉพาะกรณีจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง

ตอบข้อ 2. เฉพาะกรณีเจ้าหน้าที่จงใจ หรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงเท่านั้น

พ.ร.บ. ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. 2539 มาตรา 8 ให้หน่วยงานของรัฐมีสิทธิเรียกให้เจ้าหน้าที่ชดใช้ได้เฉพาะเมื่อเจ้าหน้าที่ได้กระทำการนั้นไปด้วยความจงใจ หรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง

ตอบข้อ 3. เจ้าหน้าที่ต้องรับผิดเป็นการส่วนตัว ผู้เสียหายฟ้องเจ้าหน้าที่ได้โดยตรง และจะฟ้องหน่วยงานของรัฐไม่ได้

หลักการของกฎหมายฉบับนี้คือ หน่วยงานของรัฐรับผิดแทนเจ้าหน้าที่เฉพาะการละเมิด "ในการปฏิบัติหน้าที่" เท่านั้น ถ้าเป็นการละเมิดที่มิใช่การปฏิบัติหน้าที่ (เช่น เรื่องส่วนตัว) เจ้าหน้าที่ต้องรับผิดเป็นการส่วนตัว ผู้เสียหายต้องฟ้องเจ้าหน้าที่โดยตรงและจะฟ้องหน่วยงานของรัฐไม่ได้ ตัวลวงข้อ 0 และ 1 ผิดเพราะนำหลักรับผิดแทนมาใช้กับกรณีนอกหน้าที่ ส่วนข้อ 3 ผิดเพราะการยื่นคำขอต่อหน่วยงานเป็นช่องทางสำหรับกรณีละเมิดในการปฏิบัติหน้าที่เท่านั้น

ตอบข้อ 4. 180 วัน นับแต่วันที่ได้รับคำขอ

กฎหมายกำหนดให้หน่วยงานของรัฐพิจารณาคำขอของผู้เสียหายให้แล้วเสร็จภายใน 180 วันนับแต่วันที่ได้รับคำขอ ตัวเลข 30/60/90 วันเป็นระยะเวลาที่พบในกฎหมายปกครองเรื่องอื่น (เช่น การอุทธรณ์คำสั่งทางปกครอง หรือการฟ้องคดีปกครอง) จึงเป็นกับดักที่ผู้สอบมักสับสน

ตอบข้อ 1. ขอขยายระยะเวลาออกไปได้อีกไม่เกิน 180 วัน โดยต้องได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรี

หากพิจารณาไม่แล้วเสร็จภายใน 180 วัน หน่วยงานของรัฐขอขยายระยะเวลาได้อีกไม่เกิน 180 วัน แต่ต้องได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรี ตัวลวงข้อ 1 ผิดเพราะกฎหมายจำกัดการขยายไว้ ไม่ใช่ขยายได้ตามอำเภอใจ ข้อ 2 ผิดเพราะการพิจารณาไม่เสร็จไม่ทำให้คำขอตกไป และข้อ 3 ผิดเพราะศาลปกครองไม่ได้เข้ามาพิจารณาคำขอในชั้นหน่วยงาน

ตอบข้อ 3. 1 ปี นับแต่วันที่หน่วยงานของรัฐได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหาย

อายุความไล่เบี้ยเอากับเจ้าหน้าที่ในกรณีที่หน่วยงานของรัฐได้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายไปแล้ว คือ 1 ปีนับแต่วันที่หน่วยงานของรัฐได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนนั้น จุดตั้งต้นสำคัญคือ "วันที่จ่ายเงินให้ผู้เสียหาย" ไม่ใช่ "วันที่กระทำละเมิด" ตัวลวงข้อ 1 และ 3 จึงผิดที่จุดเริ่มนับอายุความ ส่วนข้อ 0 ผิดที่ระยะเวลา

ตอบข้อ 2. เรียกจากเจ้าหน้าที่แต่ละคนเฉพาะส่วนของความรับผิดของตน เพราะกฎหมายห้ามนำหลักลูกหนี้ร่วมมาใช้บังคับ

กฎหมายบัญญัติชัดว่าไม่ให้นำหลัก "ลูกหนี้ร่วม" มาใช้บังคับ เจ้าหน้าที่แต่ละคนจึงรับผิดเฉพาะส่วนของตนตามระดับความร้ายแรงของการกระทำของแต่ละคน ตัวลวงข้อ 0 คือกับดักหลักลูกหนี้ร่วมตามประมวลกฎหมายแพ่งฯ ซึ่งกฎหมายฉบับนี้ยกเว้นไว้ ข้อ 2 ผิดเพราะไม่ใช่การหารเฉลี่ยเท่ากันเสมอ แต่ต้องดูส่วนของแต่ละคน และข้อ 3 ไม่มีหลักกฎหมายรองรับ

ตอบข้อ 4. ให้หักส่วนความรับผิดที่เกิดจากความบกพร่องดังกล่าวออก เจ้าหน้าที่จึงไม่ต้องชดใช้เต็มจำนวน

กฎหมายกำหนดให้คำนึงถึงระดับความร้ายแรงแห่งการกระทำและความเป็นธรรมในแต่ละกรณี และหากความเสียหายเกิดจากความบกพร่องของหน่วยงานของรัฐหรือระบบการดำเนินงานส่วนรวมด้วย ให้หักส่วนความรับผิดดังกล่าวออก เจ้าหน้าที่จึงไม่จำต้องชดใช้เต็มจำนวน ตัวลวงข้อ 0 ผิดเพราะไม่ใช่การเรียกเต็มจำนวนเสมอไป ข้อ 1 ผิดเพราะเป็นเพียงการ "หักส่วน" ไม่ใช่หลุดพ้นทั้งหมด และข้อ 2 ไม่มีหลักกฎหมายรองรับ

ตอบข้อ 1. ฟ้องคดีต่อศาลปกครองภายใน 90 วันนับแต่วันที่ตนได้รับแจ้งผลการวินิจฉัย

เมื่อหน่วยงานของรัฐวินิจฉัยคำขอแล้วและผู้เสียหายไม่พอใจผล ผู้เสียหายมีสิทธินำคดีไปฟ้องต่อศาลปกครองภายใน 90 วันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งผลการวินิจฉัย ตัวลวงข้อ 3 เป็นกับดักสำคัญ เพราะผลการวินิจฉัยของหน่วยงานไม่ใช่ที่สุด ยังโต้แย้งต่อศาลได้ ส่วนข้อ 1 และ 2 ไม่ใช่ช่องทางที่กฎหมายกำหนด (ก.พ. ดูแลเรื่องบริหารงานบุคคล ไม่ใช่การชดใช้ค่าสินไหมทดแทน)

ตอบข้อ 3. ออกคำสั่งเรียกให้เจ้าหน้าที่ชำระเงิน ซึ่งเป็นคำสั่งทางปกครอง และใช้มาตรการบังคับทางปกครองได้หากไม่ชำระ

กฎหมายให้หน่วยงานของรัฐมีอำนาจออกคำสั่งเรียกให้เจ้าหน้าที่ผู้ต้องรับผิดชำระเงิน ซึ่งเป็นคำสั่งทางปกครอง และหากไม่ชำระภายในเวลาที่กำหนด หน่วยงานใช้มาตรการบังคับทางปกครองตามกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองได้ โดยไม่ต้องฟ้องคดีต่อศาลก่อน ตัวลวงข้อ 0 และ 1 จึงผิด ส่วนข้อ 3 ผิดเพราะการบังคับต้องมีคำสั่งทางปกครองเป็นฐานเสมอ

ตอบข้อ 4. เฉพาะกรณีที่เจ้าหน้าที่จงใจ หรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง เช่นเดียวกับกรณีละเมิดต่อบุคคลภายนอก

กฎหมายให้นำหลักเกณฑ์ความรับผิดของเจ้าหน้าที่ในกรณีละเมิดต่อบุคคลภายนอกมาใช้บังคับกับกรณีเจ้าหน้าที่กระทำละเมิดต่อหน่วยงานของรัฐด้วย กล่าวคือรับผิดเฉพาะเมื่อจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง เพื่อไม่ให้เจ้าหน้าที่ต้องกังวลจนไม่กล้าปฏิบัติงาน ตัวลวงข้อ 1 เป็นกับดักที่พบบ่อย เพราะประมาทเลินเล่อธรรมดายังไม่ถึงขั้นต้องรับผิด ส่วนข้อ 0 และ 2 ผิดเพราะขยายหรือจำกัดความรับผิดเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด

ตอบข้อ 2. ผู้เสียหายจะยื่นคำขอต่อหน่วยงานของรัฐให้พิจารณาชดใช้ค่าสินไหมทดแทนก็ได้ หรือจะเลือกฟ้องคดีต่อศาลก็ได้

การยื่นคำขอต่อหน่วยงานของรัฐเป็น "ทางเลือก" ที่กฎหมายเปิดให้ผู้เสียหายใช้เพื่อความสะดวกและรวดเร็ว โดยไม่ตัดสิทธิที่จะฟ้องคดีต่อศาลโดยตรง ตัวลวงข้อ 0 เป็นกับดักที่ผู้สอบมักเลือก เพราะเข้าใจผิดว่าเป็นเงื่อนไขบังคับก่อนฟ้องคดี ส่วนข้อ 2 ขัดกับหลักหน่วยงานรับผิดแทน และข้อ 3 ไม่ใช่ช่องทางตามกฎหมาย

ตอบข้อ 1. กระทรวงการคลัง ซึ่งกฎหมายให้ถือเป็นหน่วยงานของรัฐที่ต้องรับผิด

กฎหมายกำหนดว่า ถ้าเจ้าหน้าที่ผู้กระทำละเมิดมิได้สังกัดหน่วยงานของรัฐแห่งใด ให้ถือว่ากระทรวงการคลังเป็นหน่วยงานของรัฐที่ต้องรับผิด เพื่อไม่ให้ผู้เสียหายไร้ที่พึ่ง ตัวลวงข้อ 3 ผิดเพราะขัดกับหลักหน่วยงานของรัฐรับผิดแทนเจ้าหน้าที่ในการปฏิบัติหน้าที่ ส่วน ก.พ. และสำนักนายกรัฐมนตรีไม่ใช่หน่วยงานที่กฎหมายกำหนดให้รับผิดในกรณีนี้

ตอบข้อ 1. ฟ้องนายสมชายได้โดยตรง แต่จะฟ้องหน่วยงานของรัฐไม่ได้

พ.ร.บ. ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. 2539 มาตรา 6 กำหนดว่า ถ้าการละเมิดของเจ้าหน้าที่ "มิใช่การกระทำในการปฏิบัติหน้าที่" เจ้าหน้าที่ต้องรับผิดเป็นการเฉพาะตัว ผู้เสียหายฟ้องเจ้าหน้าที่ได้โดยตรง แต่ฟ้องหน่วยงานไม่ได้ — กรณีนี้เป็นเรื่องส่วนตัวในวันหยุด ไม่เกี่ยวกับหน้าที่ราชการเลย

ตอบข้อ 2. ฟ้องหน่วยงานของรัฐได้โดยตรง แต่จะฟ้องนางสาวมาลีไม่ได้

มาตรา 5 กำหนดว่าหน่วยงานของรัฐต้องรับผิดต่อผู้เสียหายในผลแห่งละเมิดที่เจ้าหน้าที่ของตนกระทำ "ในการปฏิบัติหน้าที่" ผู้เสียหายฟ้องหน่วยงานได้โดยตรง แต่จะฟ้องตัวเจ้าหน้าที่ไม่ได้ — นี่คือหัวใจของกฎหมายฉบับนี้ คือกันไม่ให้เจ้าหน้าที่ถูกฟ้องจนไม่กล้าทำงาน

ตอบข้อ 3. ข้าราชการ พนักงาน ลูกจ้าง หรือผู้ปฏิบัติงานประเภทอื่น รวมถึงผู้ได้รับแต่งตั้งเป็นกรรมการด้วย

มาตรา 4 นิยาม "เจ้าหน้าที่" ไว้กว้างมาก คือ ข้าราชการ พนักงาน ลูกจ้าง หรือผู้ปฏิบัติงานประเภทอื่น ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตั้งในฐานะเป็นกรรมการหรือฐานะอื่นใด — จึงคุ้มครองถึงลูกจ้างชั่วคราวและกรรมการที่ได้รับแต่งตั้งด้วย

ตอบข้อ 2. ให้คำนึงถึงระดับความร้ายแรงแห่งการกระทำและความเป็นธรรม โดยไม่ต้องให้ใช้เต็มจำนวนก็ได้

มาตรา 8 วรรคสอง ระบุว่าสิทธิเรียกให้ชดใช้จะมีได้เพียงใด ให้คำนึงถึงระดับความร้ายแรงแห่งการกระทำและความเป็นธรรมในแต่ละกรณีเป็นเกณฑ์ โดย "มิต้องให้ใช้เต็มจำนวนของความเสียหายก็ได้" — เป็นการผ่อนปรนให้เจ้าหน้าที่ ไม่ใช่ลงโทษเต็มเพดานอัตโนมัติ

ตอบข้อ 1. 1 ปี นับแต่วันที่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องชดใช้ แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันทำละเมิด

อายุความละเมิดเป็นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 448 คือ 1 ปีนับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน หรืออย่างช้าไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันทำละเมิด — ครบข้อใดข้อหนึ่งก่อนก็ขาดอายุความ

ตอบข้อ 3. เพื่อไม่ให้เจ้าหน้าที่ต้องกังวลกับการถูกฟ้องจนไม่กล้าตัดสินใจปฏิบัติหน้าที่

เจตนารมณ์ของกฎหมายฉบับนี้คือคุ้มครองเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานโดยสุจริต ไม่ให้ต้องหวาดกลัวการถูกฟ้องจนไม่กล้าตัดสินใจ โดยให้หน่วยงานรับผิดแทน และจะไล่เบี้ยจากเจ้าหน้าที่ได้เฉพาะเมื่อจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงเท่านั้น

ตอบข้อ 2. ศาลปกครอง

ตาม พ.ร.บ. จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 9 (3) คดีละเมิดของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ "อันเกิดจากการใช้อำนาจตามกฎหมาย" อยู่ในเขตอำนาจศาลปกครอง — แต่ถ้าเป็นละเมิดทั่วไปที่ไม่ได้เกิดจากการใช้อำนาจ (เช่น ขับรถชน) จะขึ้นศาลยุติธรรม

ตอบข้อ 3. บริษัทเอกชนที่รับจ้างทำงานให้ส่วนราชการ

มาตรา 4 นิยาม "หน่วยงานของรัฐ" ว่าหมายถึง กระทรวง ทบวง กรม ราชการส่วนภูมิภาค ราชการส่วนท้องถิ่น และรัฐวิสาหกิจที่ตั้งขึ้นโดยพระราชบัญญัติหรือพระราชกฤษฎีกา รวมถึงหน่วยงานอื่นที่มี พ.ร.ฎ. กำหนด — บริษัทเอกชนคู่สัญญาไม่ใช่หน่วยงานของรัฐ