แนวข้อสอบประมวลจริยธรรมข้าราชการพลเรือน 21 ข้อ พร้อมเฉลย

ตอบข้อ 2. รับของขวัญมูลค่าสูงจากผู้มาติดต่อราชการเพื่อความสะดวกในการดำเนินเรื่อง

การรับของขวัญมูลค่าสูงจากผู้มาติดต่อราชการเพื่อแลกกับความสะดวก เป็นการขัดกันระหว่างประโยชน์ส่วนตนกับประโยชน์ส่วนรวม และอาจเข้าข่ายการรับสินบน ซึ่งขัดต่อประมวลจริยธรรมข้าราชการพลเรือนอย่างชัดเจน ส่วนตัวเลือกอื่นล้วนเป็นพฤติกรรมที่พึงประสงค์

ตอบข้อ 2. ยึดถือประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตน และไม่เลือกปฏิบัติ

ประมวลจริยธรรมข้าราชการพลเรือนกำหนดให้คิดถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตัว ปฏิบัติหน้าที่อย่างเป็นธรรมและไม่เลือกปฏิบัติ ส่วนตัวเลือกอื่นล้วนเป็นการขัดกันแห่งผลประโยชน์หรือไม่ซื่อสัตย์สุจริต

ตอบข้อ 3. 3,000 บาท

เจ้าหน้าที่ของรัฐรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดโดยธรรมจรรยาจากบุคคลอื่นซึ่งมิใช่ญาติได้ไม่เกิน 3,000 บาท ต่อคน ต่อโอกาส — หากเกินกว่านี้ต้องรายงานผู้บังคับบัญชา

ตอบข้อ 3. ขวนขวายหารายได้เสริมเพื่อความมั่นคงของครอบครัว

มาตรฐานทางจริยธรรม 7 ประการ ได้แก่ (1) ยึดมั่นในสถาบันหลักของประเทศ (2) ซื่อสัตย์สุจริต มีจิตสำนึกที่ดี และรับผิดชอบต่อหน้าที่ (3) กล้าตัดสินใจและกระทำในสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรม (4) คิดถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตัวและมีจิตสาธารณะ (5) มุ่งผลสัมฤทธิ์ของงาน (6) ปฏิบัติหน้าที่อย่างเป็นธรรมและไม่เลือกปฏิบัติ (7) ดำรงตนเป็นแบบอย่างที่ดีและรักษาภาพลักษณ์ของทางราชการ การหารายได้เสริมเป็นเรื่องส่วนตัว ไม่ใช่มาตรฐานทางจริยธรรม และหากไปประกอบอาชีพที่ขัดกับหน้าที่ราชการยิ่งเป็นการขัดกันแห่งผลประโยชน์

ตอบข้อ 4. ทักท้วงและเสนอความเห็นแย้งเป็นลายลักษณ์อักษร หากยังยืนยันคำสั่งเดิมให้รายงานผู้บังคับบัญชาเหนือขึ้นไปหรือหน่วยตรวจสอบ

จริยธรรมข้อ 'กล้าตัดสินใจและกระทำในสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรม' เรียกร้องให้ยืนหยัดคัดค้านสิ่งที่มิชอบอย่างเปิดเผยและเป็นลายลักษณ์อักษร พร้อมรายงานตามลำดับชั้นหรือหน่วยตรวจสอบ การทำตามคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายไม่ทำให้พ้นความรับผิด (ข้อ 1 และ 2 ผิด) ส่วนการหลบเลี่ยงด้วยการลาป่วย (ข้อ 3) เป็นการเลี่ยงปัญหา ไม่ใช่ความกล้าหาญทางจริยธรรม และยังเปิดช่องให้การทุจริตเดินหน้าต่อไป

ตอบข้อ 2. แจ้งข้อเท็จจริงต่อผู้แต่งตั้งทันทีและถอนตัวจากการพิจารณาในเรื่องนั้น

เมื่อมีเหตุที่ทำให้ความเป็นกลางเสียไป ต้องเปิดเผยข้อเท็จจริงและถอนตัว (recusal) เพื่อให้กระบวนการโปร่งใสตรวจสอบได้ การอยู่ร่วมพิจารณาต่อไม่ว่าจะให้คะแนนต่ำลงหรืองดออกเสียง (ข้อ 1 และ 3) ก็ยังมีอิทธิพลต่อที่ประชุมและถือว่ามีส่วนได้เสีย ส่วนข้อ 4 เข้าใจผิด เพราะการขัดกันแห่งผลประโยชน์พิจารณาที่ความสัมพันธ์ส่วนตัวและผลประโยชน์ทับซ้อน ไม่ใช่ที่สภาพนิติบุคคล

ตอบข้อ 1. คิดถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตัวและมีจิตสาธารณะ

การนำรถราชการและกำลังคนของหน่วยงานไปใช้เพื่อธุระส่วนตัว คือการนำทรัพย์สินของราชการมาใช้เพื่อประโยชน์ส่วนตน ขัดกับจริยธรรมข้อ 'คิดถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตัว' โดยตรง ส่วน 'ไม่เลือกปฏิบัติ' (ข้อ 4) เป็นเรื่องการให้บริการประชาชนอย่างเสมอภาค และ 'มุ่งผลสัมฤทธิ์ของงาน' (ข้อ 3) เป็นเรื่องคุณภาพผลงาน จึงไม่ตรงประเด็นเท่า

ตอบข้อ 3. การใช้ข้อมูลภายในของทางราชการเพื่อประโยชน์ส่วนตน

การนำข้อมูลลับหรือข้อมูลที่ยังไม่เปิดเผยซึ่งได้มาจากตำแหน่งหน้าที่ไปใช้หรือเปิดเผยให้พวกพ้องแสวงหาประโยชน์ คือการขัดกันแห่งผลประโยชน์รูปแบบ 'การใช้ข้อมูลภายในของรัฐ' (inside information) กับดักคือข้อ 2 เพราะแม้จะเป็นเอกสารราชการ แต่สิ่งที่ถูกนำไปใช้คือ 'ข้อมูล' ไม่ใช่ตัวทรัพย์สินหรือวัสดุอุปกรณ์ของราชการ ส่วนข้อ 1 ยังไม่ปรากฏว่ามีการรับสินบนหรือของตอบแทน

ตอบข้อ 2. ก.พ. ในฐานะองค์กรกลางบริหารงานบุคคลของข้าราชการพลเรือน

ตาม พ.ร.บ. มาตรฐานทางจริยธรรม พ.ศ. 2562 องค์กรกลางบริหารงานบุคคลเป็นผู้จัดทำประมวลจริยธรรมสำหรับเจ้าหน้าที่ของรัฐในความรับผิดชอบของตน โดยยึดมาตรฐานทางจริยธรรม 7 ประการเป็นหลัก ข้าราชการพลเรือนสามัญมี ก.พ. เป็นองค์กรกลางบริหารงานบุคคล ก.พ. จึงเป็นผู้จัดทำประมวลจริยธรรมข้าราชการพลเรือน ส่วน ป.ป.ช. (ข้อ 3) ดูแลเรื่องการทุจริตและการขัดกันแห่งผลประโยชน์ ไม่ใช่ผู้จัดทำประมวลจริยธรรมฉบับนี้

ตอบข้อ 2. เพื่อกำหนดพฤติกรรมที่ควรกระทำและไม่ควรกระทำให้สอดคล้องกับลักษณะภารกิจเฉพาะของหน่วยงาน

ข้อกำหนดจริยธรรมเป็นการขยายความประมวลจริยธรรมให้เป็นรูปธรรมตามภารกิจเฉพาะของแต่ละหน่วยงาน เช่น หน่วยจัดซื้อจัดจ้างย่อมมีข้อกำหนดเรื่องการรับของขวัญที่เข้มกว่าหน่วยงานทั่วไป จึงห้ามลดทอนหรือยกเว้นประมวลจริยธรรม (ข้อ 1 ผิด) และไม่ใช่กฎหมายวินัยที่ใช้ลงโทษไล่ออกโดยตรง (ข้อ 3 ผิด) แม้การฝ่าฝืนจริยธรรมจะนำไปใช้ประกอบการพิจารณาแต่งตั้ง เลื่อนเงินเดือน และอาจเชื่อมโยงกับวินัยได้ก็ตาม

ตอบข้อ 4. รายงานผู้บังคับบัญชาโดยทันที เพื่อวินิจฉัยว่าสมควรรับไว้หรือไม่ หากไม่สมควรให้ส่งคืน หากคืนไม่ได้ให้ส่งมอบเป็นสิทธิของหน่วยงาน

การรับทรัพย์สินโดยธรรมจรรยาจากผู้ที่มิใช่ญาติเกินมูลค่าที่กำหนด หากมีความจำเป็นต้องรับไว้เพื่อรักษาไมตรี ต้องรายงานผู้บังคับบัญชาโดยทันทีเพื่อวินิจฉัย ถ้าเห็นว่าไม่สมควรรับให้ส่งคืน และถ้าคืนไม่ได้ให้ส่งมอบให้ตกเป็นสิทธิของหน่วยงาน การเก็บไว้เอง แบ่งเพื่อน หรือบริจาคเองโดยพลการ (ข้อ 1-3) ล้วนข้ามขั้นตอนการรายงาน ทำให้เกิดข้อครหาและยังถือว่ารับทรัพย์สินไว้โดยมิชอบ ยิ่งผู้ให้เป็นคู่สัญญาที่มีงานค้างอยู่ ยิ่งเป็นการขัดกันแห่งผลประโยชน์ชัดเจน

ตอบข้อ 2. ปฏิบัติหน้าที่อย่างเป็นธรรมและไม่เลือกปฏิบัติ

การให้สิทธิพิเศษแก่คนรู้จักโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร เป็นระบบอุปถัมภ์และขัดกับจริยธรรมข้อ 'ปฏิบัติหน้าที่อย่างเป็นธรรมและไม่เลือกปฏิบัติ' โดยตรง แม้จะอ้างว่าเสร็จเร็ว (ซึ่งฟังดูเหมือน 'มุ่งผลสัมฤทธิ์ของงาน' ในข้อ 3) ก็ไม่อาจลบล้างความไม่เป็นธรรมต่อประชาชนที่รอคิวมาก่อนได้

ตอบข้อ 1. หยุดการพิจารณาเรื่องนั้นไว้ก่อน และแจ้งผู้บังคับบัญชาเหนือตนเพื่อสั่งการต่อไป

กฎหมายวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองวางหลักว่าเจ้าหน้าที่ซึ่งเป็นคู่กรณีเอง หรือเป็นคู่สมรส คู่หมั้น หรือญาติของคู่กรณี จะทำการพิจารณาทางปกครองไม่ได้ ต้องหยุดการพิจารณาและแจ้งผู้บังคับบัญชาเหนือตนเพื่อสั่งการ ความเป็นกลางต้องปรากฏภายนอกด้วย ไม่ใช่เพียงเชื่อมั่นว่าตนจะไม่ลำเอียง (ข้อ 2 และ 3 จึงผิด) ส่วนการโยนให้ผู้ใต้บังคับบัญชาของตนพิจารณา (ข้อ 4) ก็ยังอยู่ใต้อิทธิพลของตน จึงไม่ขจัดความไม่เป็นกลาง

ตอบข้อ 3. ผิดจริยธรรม เพราะไม่ดำรงตนเป็นแบบอย่างที่ดีและทำให้เสียภาพลักษณ์ของทางราชการ

จริยธรรมข้อ 'ดำรงตนเป็นแบบอย่างที่ดีและรักษาภาพลักษณ์ของทางราชการ' ผูกพันข้าราชการทั้งในและนอกเวลาราชการ การแสดงออกในที่สาธารณะรวมถึงสื่อสังคมออนไลน์ที่ทำให้ประชาชนเสื่อมศรัทธาต่อราชการ ย่อมเป็นการฝ่าฝืนจริยธรรม การมีหรือไม่มีผู้ร้องเรียน (ข้อ 2) เป็นเพียงจุดตั้งต้นของกระบวนการตรวจสอบ ไม่ใช่เงื่อนไขว่าการกระทำนั้นผิดจริยธรรมหรือไม่

ตอบข้อ 1. นายกรัฐมนตรีหรือรองนายกรัฐมนตรีที่นายกรัฐมนตรีมอบหมาย

ก.ม.จ. มีนายกรัฐมนตรีหรือรองนายกรัฐมนตรีที่นายกรัฐมนตรีมอบหมายเป็นประธาน โดยมีเลขาธิการ ก.พ. เป็นกรรมการและเลขานุการ ทำหน้าที่กำหนดมาตรฐานทางจริยธรรมและกำกับดูแลให้หน่วยงานของรัฐจัดทำประมวลจริยธรรม

ตอบข้อ 3. ปฏิเสธ เพราะเป็นการรับประโยชน์จากผู้มีส่วนได้เสียโดยตรง อาจกระทบความเป็นกลางในการตรวจรับงาน

การรับประโยชน์มูลค่าสูงจากผู้มีส่วนได้เสียโดยตรงในงานที่ตนมีอำนาจตรวจรับ เป็นการขัดกันแห่งผลประโยชน์อย่างชัดเจน แม้จะอ้างว่าเป็นการดูงานหรือใช้วันลาก็ตาม เพราะทำให้ความเป็นกลางในการตรวจรับงานถูกตั้งคำถามได้ทันที

ตอบข้อ 2. สถานการณ์ที่เจ้าหน้าที่มีประโยชน์ส่วนตนเข้ามาเกี่ยวข้อง จนอาจมีผลต่อการใช้ดุลพินิจในหน้าที่

Conflict of interest คือสถานการณ์ที่ประโยชน์ส่วนตัวของเจ้าหน้าที่ (หรือของญาติ/พวกพ้อง) เข้ามาเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติหน้าที่ จนอาจทำให้การใช้ดุลพินิจเบี่ยงเบนไปจากประโยชน์ส่วนรวม — สำคัญคือ "อาจมีผล" ก็ถือว่าเข้าข่ายแล้ว ไม่ต้องรอให้เกิดความเสียหายจริง

ตอบข้อ 3. ไม่ควรทำ เพราะเป็นการขัดกันแห่งผลประโยชน์ระหว่างหน้าที่ราชการกับผลประโยชน์ส่วนตน

การรับผลประโยชน์จากบริษัทที่มีส่วนได้เสียกับงานในหน้าที่ของตน ถือเป็นการขัดกันแห่งผลประโยชน์ ไม่ว่าจะทำนอกเวลาราชการหรือไม่ก็ตาม เพราะทำให้เกิดข้อสงสัยในความเป็นกลางของการปฏิบัติหน้าที่พัสดุ

ตอบข้อ 3. ปฏิเสธ เพราะเป็นข้อมูลลับของทางราชการ การเปิดเผยเป็นการเอื้อประโยชน์และผิดทั้งจริยธรรมและวินัย

ข้อมูลราคาที่ผู้เสนอราคายื่นเป็นความลับของทางราชการ การเปิดเผยให้ผู้ใดทราบก่อนกำหนดถือเป็นการเอื้อประโยชน์ที่ไม่เป็นธรรมและทำลายการแข่งขัน แม้จะอ้างว่า "ดูเฉย ๆ" ก็ไม่อาจแก้ตัวได้ และเป็นความผิดทั้งทางจริยธรรมและทางวินัย

ตอบข้อ 2. ตักเตือน สั่งให้ดำเนินการแก้ไข หรือดำเนินการทางวินัยตามควรแก่กรณี

การฝ่าฝืนจริยธรรมไม่ใช่เรื่องที่ปล่อยผ่านได้ ผู้บังคับบัญชาต้องตักเตือน สั่งให้แก้ไข หรือดำเนินการทางวินัยตามควรแก่กรณี และการฝ่าฝืนยังถูกนำไปประกอบการพิจารณาแต่งตั้งและเลื่อนเงินเดือนด้วย — แต่ก็ไม่ถึงขั้นไล่ออกทันทีทุกกรณี ต้องดูความร้ายแรง

ตอบข้อ 4. ปฏิบัติตามคำสั่งผู้บังคับบัญชาทุกกรณีโดยไม่ต้องตั้งคำถาม

ประมวลจริยธรรมกำหนดให้ข้าราชการ "กล้าตัดสินใจและกระทำในสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรม" ซึ่งหมายรวมถึงการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายด้วย — การเชื่อฟังคำสั่งอย่างไม่มีเงื่อนไขจึงขัดกับหลักจริยธรรม ไม่ใช่สอดคล้อง